Het is zo’n stad waar je niet toevallig langskomt, zoals Lille of Nancy. Je moet er wat moeite voor doen en dat deden wij dan vorige zomer ook. We gingen naar Chartres! En dan door naar Carcassonne en uiteindelijk naar ons huis in Carcès.

“Chartres?”  vroeg mijn gezin, “wat is daar nou te doen?”

Genoeg, en daarin zal ik jullie meenemen.

Van de Middeleeuwen naar de rivier

Je weet alleen maar van Chartres door de borden langs de weg. Maar bij het inrijden van de stad zie je direct de kathedraal. Prachtig in de zon. Dominant. Mijn reden om te gaan overigens.

We reden naar ons hotel tegenover het station, checkten in en gingen direct de stad in. Ik had iedereen al voorbereid dat het niet groots en meeslepend zou zijn. Wel mooi en interessant.

Zo bleek ook. 

De sfeer in de stad is heel relaxt, en naarmate je meer naar het centrum loopt, ben je een bezig met een tijdreis. Je loopt de Middeleeuwen in. Het centrum is niet groot, maar gewoon heel mooi en lekker. Pleinen en pleintjes met terrassen en (naar later bleek) goede restaurants. 

Wat het leuke van de stad is, is dat je de buurt rond de kathedraal hebt, de ‘bovenstad’, en een ‘benedenstad’. De bovenstad is echt druk, vol moet toeristen. Er is ook het meest te beleven. Op het grote plein zijn terrassen en restaurants waar je als toerist prima kunt eten. Niet top, maar gewoon ok. Blijf daar niet en ga via de Rue des Changes naar de Place Billard met de markthal (uit 1899, een prachtig bouwwerk). Daar vind je betere restaurants en terrassen. Die markthal is sowieso een bezoekje waard. Vooral op woensdag en zaterdag, als er etenswaar en veel streekproducten worden aangeboden. Toen wij er waren was er op zondag ook een brocante-markt. Erg leuk. Een boekje gekocht (Sartre in Chartres) en een mes.

Vervolgens zijn we richting rivier, de Eure, gelopen, de benedenstad in. Dat was een verademing. Wat een stilte en wat een rust. Hier geen toerist te bekennen. Nou ja, op ons na dan. We kwamen uit bij de église Saint-Pierre. Een kerk uit de twaalfde eeuw. Prachtig. Van buiten, en van binnen maakt die een wat beschimmelde indruk. Hier voel en ruik je de eeuwen. Geen opsmuk, gewoon hoe het is. Mijn aanrader is dan ook: ga de benedenstad in en laat je verrassen door mooie huizen (vakwerk, muurschilderingen) en een kerk als deze. Wandel richting de Eure.

Chartres en de oorlogen van Frankrijk

We liepen terug naar ons hotel langs een mooi monument: een gebeeldhouwde hand met daarin een afgebroken zwaard. Een gedenkplaats voor de verzetsstrijder Jean Moulin (1899-1943), die je in Chartres overal tegenkomt. Ook als muurschildering in de Rue du Cheval Blanc bijvoorbeeld. Het hele monument is ter nagedachtenis van alle Fransen die gesneuveld zijn in de grote oorlogen. Het is een indrukwekkende wandeling langs deze Chemin de Mémoire.

Die avond hebben we gegeten bij een tentje op de andere hoek van ons hotel. Een klein tentje waar met plezier en veel liefde wordt gekookt. Alles klopte, alles was lekker en in Frankrijk op een hoek in de drukte buiten eten aan een klein tafeltje is toch altijd een hoogtepunt.

De kathedraal

Vertellen over Chartres en dan niet ingaan op de kathedraal? Dat is niet mogelijk. Gespaard in WO2 staat hij prominent in de stad. De twee ongelijke torens maken hem uniek. Het plein eromheen biedt veel ruimte om vanuit iedere hoek te genieten van de schoonheid. Het is een van de hoofdkathedralen van Frankrijk.

Maar zoals het met alles is: het ongeïnformeerde oog ziet niet zo heel veel. Mijn vrouw en zonen zagen dus ‘gewoon’ weer een kerk. Tot ik ze het geheim van Chartres vertelde.

Maar eerst even alles wat niet geheim is. De Cathédrale Notre-Dame de Chartres is rond 1200 gebouwd, en is een van de mooiste kathedralen die ik ken. Als je geluk hebt er op een zonnige dag te zijn dan valt direct bij binnenkomst het prachtige licht op. Bouwers wilden de pracht en praal van de Stad Gods verbeelden met het licht door de ramen. Dat is hier goed gelukt. Prachtig blauw. Wat ook mooi is, is het labyrint op de grond. Ik weet nog dat ik er voor het eerst was en me te pletter zocht en toen erachter kwam dat ik erop stond. Het is groot en er staan eigenlijk altijd stoelen. Het idee ervan is mooi: als pelgrim loop je het af tot het midden om daar te genieten van de kerk. Maar goed: nu staan er vooral stoelen op. 

Het is, kortom, een prachtige kerk. De moeite van het omrijden waard. Maar er is meer.

Het geheim van de kathedraal

Eerst een beetje terug in de tijd, naar het Oude Testament, Exodus 25:10. Daarin staat beschreven, inclusief maten en materiaal, dat er een Ark, een kist is gemaakt om de Tafelen met de Tien Geboden in te bewaren. Met die tekst in de hand kun je de ark nu gewoon nabouwen. Met die ark is iets vreemds: hij is verdwenen. Historisch gezien is het heel plausibel dat hij ook echt heeft bestaan. Hij wordt vaak genoemd, ook buiten de Bijbel. Uiteindelijk komt hij bij Salomo uit, in de Tempel. Vanaf dat moment ontbreekt ieder spoor. En je moet je voorstellen dat dit naast de kelk waaruit Jezus dronk een heel belangrijk item is in het Christendom. Maar waar is de Ark gebleven?

Chartres vertelt ons meer over dit geheim.

Maar eerst natuurlijk de vraag: als iets geheim is, hoe weet ik er dan van? Die vraag stelde mijn gezin natuurlijk direct.

Mysterieuze aanwijzingen

In 1993 kocht ik een boek van een meneer Charpentier: Les Mystères de la Cathédrale de Chartres. Het opent met een van de mooie dingen in de kathedraal, namelijk een rechthoekige steen waarop op 21 juni precies om 12.00 uur een zonnestraal valt. Door een klein gaatje in een van de ramen. De schrijver gaat er nog even over door. In hetzelfde boek komt hij met een ander opmerkelijk gegeven. In een van de pilaren van de kathedraal vind je een aanwijzing voor wat er met de Ark is gebeurd. Hij is vervoerd op een kar. In 1992 verscheen een boek van Graham Hancock, The Sign and the Seal, waarin hij voortborduurde op het mysterie. En hij was nog veel stellender.

De theorie is de volgende: de Tempeliers, op kruistocht, hebben ergens in de twaalfde eeuw opgravingen gedaan op de Tempelberg. En bij die opgravingen hebben ze geheime documenten gevonden, niet de Ark zelf, waarin beschreven is waar de Ark gebleven is. 

De Ark is vanuit Jeruzalem vervoerd, veiliggesteld, en in handen gekomen van Sheba, koningin van Ethiopië. En daar is de ark nog steeds. Er is inderdaad een kerk in Ethiopië die claimt dat de Ark daar is. Bewaakt door een man die zijn hele leven voor het gebouw moet zitten ter beveiliging. Als hij sterft wordt een ander aangewezen. 

Maar welke aanwijzingen vinden we dan in Chartres?

Mijn gezin had begon me een beetje zat te worden, tot ik hen meenam naar de noordelijke portaal van de kathedraal. Ik moest ook zoeken, maar daar was het!

Het Bewijs van de Ark

Daar, in een pilaar gebeeldhouwd, zie je wielen, een kar, mensen die een doos bedekken met kleden, en je ziet duidelijk een tekst: ARCHE CEDERIS, HIC AMIGATURE. Volgens beide schrijvers staat daar: hier wordt de Ark vervoerd/veiliggesteld. Er is meer.  In hetzelfde portaal staat, tussen allemaal mannen, een beeld van koningin Sheba. Tel de boel bij elkaar op en je hebt een sluitend verhaal. Ik weet nog dat er in de jaren 90 een café was met de naam La Reine de Shebá. Dat maakte het nog mooier. Nu verdwenen.

De theorie is dat de Tempeliers deze geheime boodschap hebben achtergelaten, voor het nageslacht zodat men wist waar de Ark was en hoe die was vervoerd. Op een kar, bedekt, naar het zuiden, de hoorn van Afrika in. Vandaar de tekst én de pilaar met Sheba. 

Dan denk je ‘nu zijn we wel klaar’, maar nee. Er is nog een theorie: Hugo van Payns (Eerste Grootmeester der Tempeliers) heeft de Ark op een kar vervoerd naar Schotland waar deze nog steeds is.

Beide theorieën zijn nooit bewezen. Op geen enkele manier. Maar is dat belangrijk? Nee.

Chartres als tijdmachine

Wat is wel belangrijk? Voor mij, dat Chartres niet alleen een lekkere stad is, maar een soort tijdmachine. Loop rond met de verwondering van een kind, lees over Chartres en zie meer dan je denkt dat je ziet. Let op details, vraag je af wát je nou precies ziet, verwonder je. Ik denk dat geen gezin zo intensief de noordportaal heeft bekeken. 

Tevreden zijn we ’s avonds lekker wezen eten bij de markthal. Chartres is een verbinding tussen de Middeleeuwen, alle oorlogen en nu. Je bent er onderdeel van. Doe dus moeite, ga ernaartoe, lees erover en geniet. Een week zou ik te lang vinden, maar drie dagen is top. 

En zoals men zegt: als het niet waar is, dan is het wel mooi bedacht.

Carnet de voyage

Hotel: Hotel Jehan de Bauce, 1 Place Pierre Semard, 28000 Chartres

Eten:

Tomate et Piment, 1Avenue Jehan de Bauce, 28000 Chartres 

Le Café Serpente, 2 Cloître Notre Dame, 28000 Chartres

Le Cathédrale Gourmand, 37 rue des Changes, 28000 Chartres 

Zien:

Cathédrale Notre-Dame de Chartres, 16 Cloître Notre Dame, 28000 Chartres

Église Saint-Pierre, 6 Rue Pétion, 28000 Chartres

Le Chemin de Mémoire, Esplanade de la Résistance, 28000 Chartres

Marche aux Legumes, Place Billard

Lezen:

Louis Charpentier, Les Mystères de la Cathédrale de Chartres, 1966, Robert Laffont 

Graham Hancock, The Sign and the Seal, 1992, William Heinemann ltd, London

Klaas van Urk, Zoektocht naar de Heilige Graal & de Ark van het Verbond, 2004, Uitgeverij Elmar

Dan Jones, De Tempeliers, 2017, Uitgeverij Omniboek

(*) ook gepubliceerd in En Route, zomernummer 2026

Bestaat toeval? Een goede vraag in dit verband. Was het toeval dat ik op een van de vele socials de aankondiging tegenkwam van een lezing over mijn favoriete filosoof door een van de bekendste Nederlandse filosofen? Het zou kunnen. 

Het zou ook kunnen dat een algoritme had opgepikt dat ik tot de doelgroep behoor van de organiserende partij: de Algemene Seniorenvereniging Zeist, de ASZ. En hoezeer ik ook weiger me over te geven aan het beeld dat aan mijn biologische leeftijd kleeft, ik ben wel senior (dat schijn je al te zijn vanaf vijftig, volgens de website van ASZ).

Afijn: direct een kaartje besteld natuurlijk en op naar het Torenlaan Theater. Ger Groot die een inleiding geeft over Sartre laat ik niet aan me voorbijgaan. 

Ik was al eerder in het Torenlaan Theater geweest overigens. Bij een musical van een van de zonen, bij een toneelstuk en bij een lezing over Heidegger.

Het was druk. Op straat stonden fietsen dubbel geparkeerd en binnen was het vol. En ja, vooral senioren. Mannen, vrouwen, stellen, mensen alleen (ik bijvoorbeeld). Het was gezellig. Er werd koffie en theegedronken, geroezemoes, de inleider stond wat verloren half op het toneel te prutsen met zijn microfoon en toen begonnen we. Een mevrouw deed een korte inleiding, vroeg om het stilzetten van de mobieltjes en daar gingen we. Sartre in Zeist.

De aanleiding voor de lezing was een nieuwe vertaling door Groot van een van de bekendste werken van Sartre: Existentialisme is Humanisme, uit 1945. Ik had het gelezen toen ik rond de zeventien was en het sloeg bij mij in als een bom. De mens is geworpen tot vrijheid, want alles wat je doet doe jij, jij maakt altijd een keuze. En je kunt je nergens achter verschuilen. Niet achter je jeugd, je karakter, je geloof, nergens. Dat inzicht is bevrijdend. En daarmee zo stellig dat de zaal geboeid zat te luisteren.

Groot gaf een leuke lezing. Met beeldmateriaal, filmfragmenten en muziek uit de jaren ‘50 en ‘60. Zo bracht hij het geschrevene in relatie tot die tijd: Europa in puin, de mens moest opnieuw worden uitgevonden en Sartre predikte vrijheid tegen wil en dank na een periode van onderdrukking.

Een aantal van de aanwezigen moest mei 1968 bewust hebben meegemaakt, bedacht ik. Ik was toen acht jaar en ik weet er niets van. Ik was zeker niet de oudste, dus moesten mensen ook beelden hebben, geluiden, emoties uit die tijd. Een tijd zonder socials, een tijd waarin de jeugd de toekomst had. Die jeugd van toen zat nu, sommigen wat dommelend, te luisteren naar een filosoof die toentertijd veertien jaar oud was. We waren inderdaad onder senioren. En naast de dommelenden, twee dames verder naast mij was een dame inderdaad in slaap gevallen, waren er heel veel krasse knarren. Levendig, oplettend, alert. De sfeer was top, er werd gelachen, er waren geluiden van herkenning en afkeur (en dan over de opvattingen van Sartre). Tussen Groot en de zaal was duidelijk een klik. Dat was mooi, want het had net zo goed gewoon een uitje kunnen zijn. Dat was het niet.

Aan het eind van de lezing was er ruimte voor vragen. De eerste vraag ging over het feit dat Sartre ooit het communisme had gesteund en hoe hij daar mee was weggekomen. Groot plaatste ook dat in de tijd van toen, gaf niet zijn mening (die er ook niet toe doet) maar de morele verontwaardiging ging niet weg. Ik wel. Ik zat strategisch aan de zijkant en kon ongemerkt verdwijnen.

Ik stond buiten, de zon scheen, de lucht was fris en ik wist dat ik ten diepste vrij was. Het was mijn leven, het waren mijn keuzes en dat niet alleen: dat gold voor alle mensen binnen evenzeer. Of zij dat zo ervoeren wist ik niet.

Het is echt mooi dat de ASZ dit organiseert. Een cadeautje op gewoon een donderdagmiddag waar ik heel dankbaar voor ben. Zeker voor herhaling vatbaar. Kom maar op met die filosofen. Op Bluesky heb ik Groot bedankt voor zijn toplezing.

Ook gepubliceerd in Zeistermagazine: Sartre in Zeist

Het moest nu toch echt: een eigen rekening in Frankrijk. Tenslotte moeten al die lasten ook ergens kunnen worden afgeschreven. Gelukkig zitten we niet eens in de duurste gemeente. En dus besloten we de stap te zetten. Het leek zo simpel: een rekening openen in je eigen dorpje in de mooie Var.

Anders dan in Nederland, is hier nog gewoon een bankfiliaal met echte mensen. Er is ook een guichet en dat is laatst nog helemaal vernieuwd. Heeft even geduurd maar het ziet er weer spic en span uit. Nog steeds met de ochtendzon op het scherm, dus heb je geen idee wat je aan het doen bent.

We liepen naar binnen en wilden graag iemand spreken. Dat ging niet want we hadden geen afspraak. Zeker, er liepen voldoende mensen rond, maar we hadden met geen ervan een afspraak. Niet getreurd, eenmaal terug in Nederland belden we en vervolgens liep alles zeer simpel. Een aardige mevrouw, Julie, belde terug en de afspraak was een feit. In een mail kregen we te horen wanneer we konden komen en wat we bij ons moesten hebben.

Geen probleem. In de week voorafgaand aan onze afspraak had ik alle benodigde documenten gemaild. Echt álle documenten. Uit de krochten van de cloud en kasten tevoorschijn getoverd. Van de laatste belastingaangifte tot aan het trouwboekje. Alles was er. Nu alleen nog een rekening openen, dachten we.

Op de dag van de afspraak wandelden we naar ons dorp, we waren te vroeg dus dronken we nog koffie op het terras van Bar Le Central. Om tien uur stipt liepen we naar binnen. En ja hoor, daar was Julie. Ze sprak redelijk snel Frans en voor alle technische zaken ook een soort Franglais. Dat bleek erg handig te zijn. Want waar wij nog dachten dat we in een half uurtje klaar zouden zijn, was het uiteindelijk een tikkie anders.

Stuk voor stuk moesten alle documenten nog worden verwerkt, dossiers werden aangemaakt, besluiten werden genomen over welke info waar moest komen, het systeem zei non, de printer deed het even niet, enzovoort. En dat met veel ‘bof’, ‘bah’, getuite lippen, opgetrokken wenkbrauwen en gezucht. Julie liet zich niet uit het veld slaan en wij zaten braaf voor haar bureau. Geen kopje koffie of zo, gewoon braaf wachtend.

Een uur en drie kwartier later, het was inmiddels kwart voor twaalf, liepen we weer naar buiten met een grote witte map onder de arm. En een eigen rekening. Dit had ik veertig jaar geleden niet kunnen dromen. Wonend in Parijs zonder een sou, in een oud woonhotel. Hier liep ik, het mannetje met een eigen bankrekening.

Overigens maakte ik voor we de deur uitliepen, nog even snel een foto van de beruchte cheque die in dit land nog gewoon wordt gebruikt. Die middag rekende een mevrouw in Les Mousquetaires af met zo’n cheque. Dat duurt dan een minuut of vijf voor er betaald is. Ter identificatie toverde ze een ouderwetse permis de conduire tevoorschijn, zo’n roze in drieën gevouwen papiertje. De jaren 80 belden even aan.

Frankrijk heeft nog niet helemaal de aansluiting gevonden bij een door internet gedomineerd wereld. Altijd weer blijken er restanten te zijn van de wereld die was. Niks mis mee, je moet er alleen weer even aan wennen en dan is het goed. Onthaasting is hier verplicht. Beter voor je hart ook. Zelfs wachten in een bankfiliaal is dan een klein ritueel.

Nu de rekening nog vullen.

Ik zei gisteren nog tegen mijn vrouw dat ik de laatste jaren minder last heb van 4 mei. Aanzienlijk minder. Geen k-dagen meer, geen onrust, geen melancholie, niets. Gewoon leven.

Toen wist ik nog niet wat ik nu weet: de uitvoering De Jodenverraadsters van Theatergroep Troost bracht me weer met beide benen in het heden als extensie van mijn verleden.

Een prachtig, dramatisch verhaal over twee Amsterdamse vrouwen die Joden verraden om zelf in leven te blijven en ook nog een centje te verdienen. Feitelijk een waar verhaal. Goed uitgevoerd, met mooie karakters en goed gespeeld.

Een van de Joden, Barend, komt na de oorlog weer terug in Amsterdam. Iedereen is dood. Hij verzucht ‘na het kamp maakt niets mij meer uit’, of woorden van die strekking. Ik weet het niet meer precies.

Een bom ging af in mijn hoofd en hart en ik was terug bij mijn vader. De vierde mei blijft opnieuw verschrikkelijk.

4 mei: verschrikkelijk