Stel je voor, je opent een rekening in Frankrijk bij CA. Of iedere andere Franse bank. Ik heb daar al over geschreven. Je hebt mailverkeer vanuit Nederland. Je stuurt alles op wat je hebt en wat men nodig heeft. Gewoon per mail. Niet in een beveiligde portal, maar per mail. Dan meld je je op de afgesproken tijd en de bankbediende in kwestie heeft alles geprint voor zich op haar bureau liggen. Dat wordt allemaal ter plekke ingevoerd in een systeem, met veel gezucht, en zeven kwartier later sta je buiten met een goed gevulde map in je handen. Je hebt een rekening! Koffie heb je overigens niet gekregen. Noch een glaasje water.

Dan denk je dat je er bent, maar er moeten ook pasjes komen. Ook dat duurt weer even en je moet de pasjes fysiek afhalen in het filiaal van jouw bank.

Misschien kan dit allemaal anders, maar dit is wat ons gebeurde.

En toch zeg ik, ‘we kunnen weer wat leren van Frankrijk’. Wat dan?

Nou, dat is heel simpel. Een paar dingen.

Allereerst natuurlijk dat niet alles nú, ter plekke moet worden geregeld. Meestal is het niet erg als er even overheen gaat. Maar daarnaast nog iets veel belangrijkers.

Pasje ophalen!

Weken na het openen van de rekening kon ik mijn pasje gaan ophalen. De bank gaat om negen uur open en dus was ik er op tijd. Het halletje zat al vol en ik moest wachten. Maakte niet uit, ik had de tijd. In een hokje zat de bankmedewerker, een jonge vent in keurige kleding met een kekke bril. In het halletje zijn twee guichets: een om geld te storten en een om geld op te nemen. Na een minuut of tien kwam de eerste klant alweer het hokje met de medewerker uit en werd de volgende naar binnen geroepen. Dat gebeurde nog een keer of vier. Toen werd een oudere vrouw, ver in de zeventig, geroepen, en de bankmedewerker zei ‘ah, daar bent u weer’. Hokje in, minuut later hokje weer uit, de medewerker vroeg hoeveel het moest zijn (€40), stak haar pasje in de automaat, voerde de pin in, gaf haar het geld en zei ‘tot de volgende keer’. Zij naar buiten, hij met pasje naar binnen waar hij het opborg en de volgende naar binnen riep. Dat was ik. Ik liet mijn paspoort zien, hij zocht in een bakje met allemaal nieuwe pasjes en ik kreeg mijn pasje. Drie kwartier had alles geduurd.

Ik liep naar buiten, activeerde mijn pasje in de automaat en was daarmee trotse bezitter van een nieuw betaalmiddel in Frankrijk. Koffie drinken bij Café Le Central.

Wat kunnen we hier nu van leren?

Ten eerste is er gewoon een bankfiliaal in ons dorp. Een dorp met 3.500 inwoners. Meer niet. Tegenover het café loop je even naar binnen om te doen wat je moet doen. In Nederland zijn geen kantoren meer. Je kunt nergens naar binnenlopen. Alles moet online. En daar zit een probleem in Nederland. Wat moeten mensen die minder bekwaam zijn met online? Hoe komen die aan hun geld? Hoe werkt een betaalautomaat? In Carcès loopt de bankmedewerker gewoon met je mee om geld op te nemen. Dat is de grote ten tweede. De menselijke maat. Weten dat niet iedereen meekan in de vaart der volkeren en daarin voorzien. Een medewerker die je pasje beheert, je pincode kent en zorgt dat je altijd geld hebt. Risicoloos. 

Ik ken alle kritiek op Frankrijk. Hoe het aantal ambtenaren, en beambten daar veel groter is dan chez nous. Hoe bureaucratisch alles verloopt. Dat kan. Maar als het ertoe doet, is er een mens van vlees en bloed die de ander gewoon helpt. Zoals de mevrouw van La Poste al jaren dezelfde mevrouw is, die ook oplet in ons quartier. Die weet dat je er bent of niet.

Het betaalt zich ook uit in tijden van gedoe. Tijdens de grote branden stond iedereen klaar voor de ander. Mensen werden opgevangen, extra brood werd gebakken, de bank had extra tijden voor mensen in nood, men was er voor elkaar. Achter alle vastgeroeste gewoontes en procedures gaat een zorg voor elkaar schuil, die ik in ons land wel eens mis. Want al die regels kunnen ook worden verbogen om met elkaar te kunnen leven op een prettige manier. Waar in Nederland alles is gerationaliseerd, blijft Frankrijk ook heel erg irrationeel. Duur en menselijk. Blijkbaar kan dat ook uit.

Alles gebeurt maar éen keer, en dan bedoel ik ook echt alles.

Niet alleen de eerste kus, maar iedere kus. Niet alleen je eerste dag in je eerste baan, maar iedere dag in iedere baan. De file van vandaag is niet de file van gisteren. Je thuiskomen na een dag werk, is een nieuw thuiskomen. Die activatiemail naar je klanten is niet de mail van gisteren. Je wakker worden vanmorgen was een onherhaalbaar wakker worden.

Ik kan nog even doorgaan, maar volgens mij is het punt wel duidelijk.

Ik benoem een inzicht uit Japan dat ichi-go ichi-è wordt genoemd. (En vertaal maar eens iets uit het Japans. Altijd tricky, want er is altijd iemand die kan uitleggen dat het net niet klopt. Maar toch: ichi-go ichi-è, is voor mij een belangrijk concept).

Het betekent zoveel als ‘éen keer in je leven’ of ‘éen moment, éen gebeurtenis’. Het is het besef dat iedere gebeurtenis maar éen keer, op die manier, voorkomt in je leven. Niets herhaalt zich op dezelfde manier, en ieder moment, iedere gebeurtenis is uniek. Eenmalig ook.

Mooi besef, maar waar leidt dat toe? Heb je er wat aan?Ligt eraan wat je ermee doet. Je kunt er heel onrustig van worden. Ik moet, ik moet, want mijn leven raast voorbij. FOMO, als ik niet op dat feestje ben, dan lukt het me nooit weer. Ik moet kaartjes hebben voor dat ene concert want het is de laatste kans.

Dat is niet waar het om gaat. Het gaat erom dat je alles wat je doet, met aandacht en liefde doet. Want het gebeurt maar éen keer. De volgende keer is weer anders. Juist omdat het de volgende keer weer anders is. Voorbeeld: je komt ’s morgens op kantoor, alles is gelijk aan gisteren – je bureau, je collega’s, de koffie, alles -, en tegelijkertijd is het weer allemaal nieuw!

Kijk beter, praat opnieuw met je collega’s – want ook die zijn niet meer wie zij gisteren waren -, let opnieuw op. Geniet van alle nieuwe momenten.Een tikkie uitzoomend: je weekstart is niet dezelfde als vorige week, de klanten zijn niet hetzelfde, je routine is niet voldoende om goed te zijn want alles is opnieuw.

n wat heeft dat nou met mijn bedrijf, lekkerbezig, te maken? Alles.

Wij richten ons op mensen, die vandaag opnieuw in het leven staan. Met opeens een nieuw plan, een nieuwe behoefte, een nieuw loopbaandoel, een nieuw budget et cetera, enzovoort. En of je je nou wilt ontwikkelen voor een nieuwe baan, of gewoon beter worden in je huidige, lekkerbezig maakt dat mogelijk met ons platform. Het klinkt allemaal wat filosofisch, maar dat is het niet.

Probeer het eens, let eens heel goed op, voel de uniciteit. Doorbreek iedere sleur, want die bestaat dus niet. En laat ons je helpen met de stappen die je wilt zetten.

https://lekkerbezig.me/

Langs de A2, zo tussen Abcoude en Breukelen, wordt het land getooid met heel veel Nederlandse vlaggen. Op de kop natuurlijk. Hier en daar een Prinsenvlag, ook op de kop. (De boer in kwestie is niet echt het scherpste potloodje in het etui). Verder veel hooibalen in zwart plastic met allerlei teksten erop. Het leidt af en het is weerzinwekkend dom.

Maar er is meer. Er staat ook een soort hoogwerker met daaraan bungelend een levensgrote pop. Ook op de kop. Volgens mij in een blauwe overall, maar daar kan ik naast zitten. Ik kan niet teveel kijken want het is de snelweg. De boer in kwestie heeft zich of laten inspireren door de foto’s van Mussolini na zijn executie, of door beelden uit Iran waar homoseksuele jongeren aan hoogwerkers langzaam op worden getrokken om heel langzaam te stikken. De boer heeft smaak.

Wat bij mij blijft hangen is mijn gevoel dat ik niks meer te maken wil hebben met dit volk. Ook niet met alle andere boeren die aan de ene kant profiteren van alle subsidies en regelingen maar aan de andere kant politici bedreigen. Boeren die denken dat het normaal is dat je bedrijf overgaat van vader op zoon en die dat dus per sé zo willen houden. Eeuwig. Word maar wakker: ook ik ben geen buschauffeur of meteropnemer geworden. De bakker op de hoek is gestopt zonder dat zijn zoon of dochter de bakkerij overnam. Niemand in loondienst regelt opvolging. Het stam uit verloren tijden.

Het is ook vreemd in een land waarin het aantal boeren drastisch is gedaald de afgelopen decennia, door schaalvergroting en bedrijfsbeëindiging. In 1970 waren er 185.000 boeren bedrijven, nu nog geen 50.000, op net zoveel land. Alle boerenactiviteiten vormen nog geen 2% van het BNP, en alleen veehouderij is circa 1,5%. Bijna 50% van het land wordt gebruikt door boeren. Landbouw is verantwoordelijk voor 17% van de uitstoot van broeikasgassen, en voor 90% van de ammoniakuitstoot. Zo’n 60% van de productie is voor het buitenland bestemd.

Ik kan doorgaan met cijfers. Dat doe ik niet. Voor mij is het beeld helder: iedere nostalgie ten opzichte van het boerenbedrijf mogen we laten varen. Het gemiddelde bedrijf is nu vier keer zo groot als in 1970. Het is een industrie geworden, verder niet. Een industrie waarin de industriëlen zich in een overall hijsen, op een trekker gaan zitten en chaos veroorzaken. Het land gijzelen omdat politici geen ruggengraat hebben om te zeggen ‘jullie kunnen de pot op. Er zijn grotere problemen.’

Intussen wil ik eigenlijk niets meer kopen dat van een reguliere boer komt. Ik heb geen enkele zin een sector te steunen die zo gebaseerd is op hybris, ontkenning, grote monden en intimidatie.

Er is een alternatief. En dat is mooi. Er zijn inmiddels bijna 2.100 biologische boeren die samen 5% van het landbouwareaal gebruiken. Die niet met trekkers een dodelijke file veroorzaken, die willen zorgen voor mens, dier en milieu. Die samenwerken met milieuorganisaties en bijvoorbeeld Natuurmonumenten om goed voor ons stukje planeet te zorgen. Daarnaast luisterde ik laatst naar een podcast over voedselbossen. Klein en kansloos momenteel, maar wat een genot om te horen hoe vanuit een monocultuur over de jaren een bos ontstaat met grote diversiteit. Een bos ook dat een restaurant voorziet van topvoedsel van het seizoen. Er zit groei in maar niet voldoende. In vijf jaar tijd is het aantal vertienvoudigd, maar het blijft verwaarloosbaar.

Deze alternatieven zetten op wereldschaal geen zoden aan de dijk. Dat snap ik ook. Tegelijkertijd vind ik dat we collectief moeten weigeren te kopen van een beroepsgroep die zo redeloos tekeergaat als nu gebeurt. Die nooit mee willen denken, die belangenbehartigers hebben waar je niet naast wil wonen. De invloed van het individu is altijd klein. We kunnen twee dingen doen. Ten eerste kijken naar ons eigen inkoopgedrag en dat als we willen aanpassen. Maar wat belangrijker is: bij verkiezingen juist stemmen. Bij iedere verkiezing: provinciaal, waterschappen (juist die omdat boeren per definitie een plek hebben in het bestuur), gemeenten, rijk en Europa. Dan tellen al die opgetelde individuen opeens wel.

Doen.

Het is 1 september. Een prachtige dag en een prachtige datum. La grande rentrée: de terugkeer na alle vakanties. Het leven begint weer. Zo voelt dat voor mij.

In mijn vroege jeugd keek ik altijd uit naar het einde van de grote vakantie. Bij V&D mocht ik dan met mijn moeder nieuwe schriften en pennen en passers en potloden en gummetjes en nog veel meer kopen om weer naar school te gaan. En nee, school als instituut vond ik helemaal niets. Een grote disciplineringsfabriek (zo noemde ik dat toen overigens nog niet, Foucault was voor mij onbekend) waar ik moest doen wat anderen zeiden. Dus niet daar verheugde ik me op, maar wel op iets anders.

Ik ging weer dingen leren, nieuwe dingen of een verdieping op wat ik al wist. Ik kon weer urenlang schrijven in mooie schriftjes, boeken lezen en daarover overhoord worden. Ik voelde het bloed weer gaan stromen, na maandenlange stilstand in de zon.

Toen ik naar de universiteit mocht werd dat nog veel sterker. Al die kennis, al die boeken. Een leven dat draait om leren, nieuwe kennis opdoen, examens afleggen om te zien hoe ver je bent.

Dat gevoel is er nog. Op 1 september begint voor mij het jaar. Ik zit vol met ideeën, wil dingen anders gaan doen, heb zin in het ontdekken van een nieuwe filosoof, auteur, keuken. Maakt niet uit. Creatieve onrust is het. Ik verheug me op een nieuw jaar dat loopt tot juli volgend jaar. September is het begin van heel veel.

De sfeer heb ik aan AI gevraagd te vangen in een beeld. Dat beeld staat hierboven. Zo beleef ik de herfst. In een stad, winkelend, boekhandel in, boekhandel uit. Op een terras in de lauwe herfstzon zitten met de geliefde en een glas champagne drinken.

Herfst is voor mij ook weer beginnen met mijn bedrijf. Nieuwe dingen, nieuwe ideeën hebben en in gang zetten. Een team enthousiasmeren, meekrijgen en dingen doen waarvan iedereen dacht dat die niet zouden lukken. En toch slagen.

September is een mooi begin van een mooie tijd. Herfst.

PS: die ‘foto’ is niet simpel tot stand gekomen. Eerst reden auto’s op dezelfde rijbaan alle kanten op. Was er opeens een fietser tussen al het verkeer in. Mensen deden rare dingen en in het uiteindelijke plaatje zie je de fietser op het trottoir lekker op de boekhandel af fietsen. Als je ziet hoeveel werk we besteden aan het instrueren van AI, en hoeveel genoegen we nemen met ‘net niet’ wordt het mij droef te moede.