Tag Archief: lezen

Dwangmatig lezen

09 dinsdag aug 2016

Posted by in leven

≈ Een reactie plaatsen

Tags

, , ,

Op de begane grond van het pand waar mijn bedrijf is, is een heel goede en goed gesorteerde boekhandel. In het dorp waar ik woon is ook een heel goede boekhandel. Bij de laatste bestel ik via Twitter boeken. Beide boekhandels hebben mij als klant. Bij de boekhandel in mijn dorp koop ik 97% van mijn boeken.

Boeken. Ik heb een huis vol boeken. Overal staan en liggen boeken. Ik koop boeken. Iedere week opnieuw koop ik boeken. Soms maar twee, veel vaker drie of meer. De stapels groeien daarmee. Soms doe ik boeken weg. Dat is moeilijk. Een boek wegdoen. Maar soms moet het. Mijn huis kan niet nog meer boeken aan en dus ga ik schiften en wegdoen.

Ik kom dan boeken tegen als oude bekenden. De dood in de pot qua wegdoen is herinneringen ophalen met zo’n boek. Dan doe je het niet meer weg. Ik doe dus mijn hart op slot, ga geen gesprek aan en doe het weg. Dat werkt.

Lezen. Ik lees. Iedere dag, liefst uren lang maar dat lukt niet altijd. Ik lees iedere tekst die ik tegenkom. Op internet, op straat, ’s morgens in de krant, boeken, brochures. Ik ben een dwangmatig lezer. Het is niet anders. Vanuit mijn jeugd kan ik dat heel goed verklaren en het heeft me nooit schade berokkend.

Als ik te lang niet kan lezen word ik ongelukkig en onrustig. Ik zorg er dus voor dat die dagen zich niet voordoen.

Ik lees altijd meerdere boeken door elkaar. Een roman, een biografie, filosofie, kookboeken en vaak ook over wiskunde of kwantummechanica. Zo’n 80% non-fictie. Iedere avond lees ik. Vaak met de tv aan omdat dat heel goed samengaat.

Waarom is dat lezen nodig?

De wereld is zo miraculeus en er dienen zich iedere dag weer nieuwe dingen aan om te leren kennen. Iedere dag opnieuw word ik getriggerd door een gebeurtenis, een gedachte, een voorval. Ik wil niets missen. Dus ga ik daarover lezen. Vaak eerst een beetje op Google en dan altijd in de vorm van een boek. In mijn hersenen is nog ruimte voor duizenden boeken dus ik kan daar nog lang mee doorgaan. Als ik niet lees krijg ik het gevoel achter te lopen, dingen te missen. Niet alleen bij actualiteit maar ook bij oudere zaken. Zoals bijvoorbeeld het werk van Paul Erdös om maar iemand te noemen. Lezen is zuurstof. Mensen die niet lezen hebben zuurstofgebrek.

Ik lees fysieke boeken en nauwelijks ebooks. Waarom? Op een e-reader lees je tekst, in een boek lees je een boek. En ik wil boeken lezen. Dat is de fysieke kant van mijn verslaving. Boeken kopen, vasthouden, openslaan, ruiken, lezen, ezelsoren in maken, in de kast zetten. Ik zet ook uitsluitend gelezen boeken in de kast. Als je een ongelezen boek in de kast zet neemt de kast het over en vind je het nooit meer terug. Dat moet je dus niet doen.

Als ik niet meer lees weet mijn omgeving dat ik ben overleden.

Bernardus van Clairvaux en Nederland

17 zondag apr 2016

Posted by in filosofie

≈ Een reactie plaatsen

Tags

, , , , , , ,

(Een handleiding tot liefhebben)

Bernardus van Clairvaux leefde in de twaalfde eeuw n.C. Voor wie iets van hem wil opsnuiven zijn er voldoende plaatsen in Frankrijk waar dat kan. Zijn standbeeld in Vézelay, waar hij opriep tot de Tweede Kruistocht. De abdij in Citeaux waar je nu kunt overnachten in een geweldig hotel. De restanten van de abdij van Cluny, een dorp waar verder dan ook echt helemaal niets is.

Maar je kunt natuurlijk ook zijn werk nog steeds lezen. En dat is wat ik zo af en toe doe. Een mooi mystiek boekje met de titel “Een God om lief te hebben” (Uitgeverij Kok, Kampen, 1997) bijvoorbeeld.

Ik heb dit boekje gekocht in februari 1998 en heb het toen direct gelezen. Wat me opviel was de enorme toegankelijkheid van de tekst. Niks middeleeuws gedoe maar hedendaagse vraagstukken. Tenminste als je er doorheen leest. Ik zal er hier doorheen lezen. Niet omdat het om een actueel thema gaat maar wel omdat het onderwerp ons kan helpen in actuele discussies. En zoals bij al het moois op deze wereld, gaat het om de liefde.

Bernardus schrijft over de liefde voor God. En ergens in zijn tekst legt hij uit dat er verschillende graden van liefde voor God zijn. Het zijn er vier en iedere volgende is een overtreffende trap.

De eerste graad herkennen we meteen: de mens heeft zichzelf lief om zichzelf. Hier draait het om mensen die we allemaal herkennen. ’s Morgens na het ontwaken staan zij voor de spiegel en denken “ik heb het erg getroffen met mezelf”. Deze mensen kom je overal tegen, vaak ook op het werk. Narcistische mensen die zichzelf erg goed vinden. Volgens Bernardus is dit de meest rudimentaire, de simpelste vorm van liefde.

De tweede graad noemt Bernardus: de mens heeft God lief om zichzelf. Mijn uitleg, dus ook voor atheïsten en agnosten: je houdt van een ander om jezelf. Deze mensen kennen we ook, sterker nog, dit is wat iedereen wel eens doet. Denk aan de jongen die het mooiste meisje van de klas versiert zodat er tegen hem wordt opgekeken. En denk aan de materiële wereld waarin iemand de duurste auto koopt omdat hij dan meer voor vol wordt aangezien. Dit zijn mensen die de wereld om zich heen verzamelen om zelf beter te lijken. De ander is een instrument. Voldoet die niet meer, dan weg ermee.

De derde graad van liefde noemt hij: de mens heeft God lief om God. Dit is verliefdheid. Ook die herkennen we. Je verliest je totaal in de ander, alles wat die ander doet is goed, zelfs als het niet goed is. En niet alleen pubers hebben dit. Volwassenen die achter bijvoorbeeld een politiek leider aanlopen en alles goedpraten wat die doet. Ook dat hoort hiertoe. Je geeft je hersenen af bij de voordeur, inclusief kritisch vermogen en je gaat los in aanbidding. Bijvoorbeeld iemand krijgt een nieuwe liefde en wordt opeens veganist omdat die ander dat is. Zomaar, out of the blue. Maar omdat je jezelf verliest kom je nooit verder. Jouw lot is afhankelijk van die ander. De Beauvoir zou zo iemand een “relatief mens” noemen. Een mens die bestaat dankzij en door de ander.

Maar goed, er was nog een vierde graad. En die is zo mooi dat ik die niet voor mezelf wil houden. Bernardus noemt deze: de mens heeft zichzelf lief om God. Wat staat hier? Hier staat dat je jezelf meer liefhebt door en om de ander. In gewone taal: je verliest je niet in je partner maar zonder je partner ben je minder mens, minder jezelf. Juist de ander zorgt ervoor dat je nog meer jezelf kunt en mag en kan zijn. Dit is de mooiste graad. Hoger gaat Bernardus niet. Je wordt dus niet opeens ook veganist, zoals in het vorige voorbeeld, maar je denkt na over je eigen gewoonten. Je reflecteert op je eigen gedrag en overtuigingen. Door alles wat de ander is ga je opeens alles van jezelf anders en beter waarderen en zien.

Waarom is dit zo actueel?

Momenteel worden anderen, of ze nou een andere kleur hebben, een andere taal, een andere afkomst, massaal gezien als bedreiging voor de eigenheid van bijvoorbeeld Nederland. Een soort negatieve tweede graad. Ik kan anderen niet gebruiken voor mijn eigen voordeel, dus moet ze oprotten. Dat is eigenlijk naast egoïstisch ook enorm kinderlijk. Mijn idee is dat we na moeten denken over onze eigenheid doordat die anderen anders zijn. Opeens is er contrast. Onszelf leren waarderen door die ander en dán komen tot een conclusie. Pas dan. Na reflectie.

Gewoon, omdat nadenken zo lekker is.

Een minder Vrij Nederland?

15 dinsdag dec 2015

Posted by in Lezen

≈ Een reactie plaatsen

Tags

, , , , ,

Als decennia lees ik Vrij Nederland en al decennia ben ik erop geabonneerd. Ooit op krantenformaat met een bijgevoegd tijdschrift. Interviews met Jan Blokker, Harry Mulisch en Henk Hofland. Grote artikelen waar geen einde aan kwam van Igor Cornelissen onder de noemer ‘onderzoeksjournalistiek’. Als dat in de bus viel, hoorde je een plof op de mat.

Maar goed, in weemoed kan een mens sterven zal ik maar zeggen. Daar gaat het niet om nu.

Gisteren hoorde in Frits Exter op de radio vertellen dat VN gaat vernieuwen. Ik begon blij te luisteren omdat ik me in toenemende mate per week afvraag waarom ik ook alweer een abonnement heb op VN. Weinig artikelen met urgentie (wat iets anders is dan actualiteit), ongelooflijk veel pagina’s met heel veel foto’s en de Republiek der Letteren is verworden tot een paar recensies. Kortom: ik kijk er steeds minder naar uit. Dus als VN gaat vernieuwen dan luister ik!

Vernieuwen betekent in het geval van VN: het wordt een maandblad, er wordt bezuinigd op de redactie en er wordt meer online gedaan. Er volgde een mooi verhaal dat neerkomt op een sterk dalende oplage, weinig verdienvermogen en dus moet er bezuinigd worden. Met de term vernieuwen zou Cornelissen ooit de vloer hebben aangeveegd. Dit is het opheffen van VN in fasen.

Wat zijn de feiten? Tussen 2000 en 2015 is de oplage van VN gedaald met 43%, van 56.000 naar 32.000 (2014). De drie weekbladen – VN, De Groene en Elsevier – zijn gedaald met 23% van 199.000 naar 134.000. De Groene is als enige gestegen in oplage met 46%, van 13.000 naar 19.000. Door die daling en door alle online activiteiten, zijn advertentie-inkomsten gedaald. Er is dus een bedrijfseconomische reden om te ‘vernieuwen’.  Noem het dan alsjeblieft geen vernieuwen.

De realiteit is dus dat ik weer een vertrouwd weekblad verlies en er een maandblad voor terugkrijg. Een maandblad met minder urgentie, algemenere verhalen à la HP/De Tijd. HP/De Tijd haalt ook de aantallen niet meer en dat zal met VN hetzelfde gaan. Als je denkt naar een maandfrequentie te kunnen gaan zonder verlies dat denk je verkeerd. Je gaat nog meer concurreren met bijlagen van de zaterdagkranten, je gaat nog minder loyaliteit krijgen onder lezers en uiteindelijk eindig je als nichetitel.

Nu heb ik helemaal niets tegen veranderingen maar ik ben gewoon geen internetlezer. Internet is snel en kort. Ik gebruik het om op de hoogte te zijn van actualiteit. Voor kennis (iets anders dan informatie) en achtergronden kom ik altijd op papier uit. Heel ouderwets maar het is zoals het is. Ik ben zelfs bereid meer te betalen om dat te kunnen volhouden. Daar zal ik VN overigens niet mee kunnen redden.

Met het verdwijnen van VN zal overigens ook weer een stuk WWII verdwijnen. Geschiedenis. Erfgoed. Opgegeten door de tijd die maar één kant uitgaat. En dat is nooit terug.

Afscheid van een weekblad. Afscheid van VN. Wie volgt?

 

Mulisch

02 maandag nov 2015

Posted by in Literatuur

≈ Een reactie plaatsen

Tags

, , , ,

Na vele vele jaren is ‘De ontdekking van Moskou’ van Harry Mulisch uitgegeven. Sinds mijn zeventiende lees en volg ik Mulisch op de voet. Zelfs nu, vijf jaar na zijn dood, volg ik alles. Ik kan niet anders. Mulisch blijft de grote één.

Ik weet nog hoe ik als zeventienjarige ‘Voer voor Psychologen‘ las en verloren was. Dit was een schrijver die ik al mijn hele leven zocht. En ik was 17, dus dat was al een heel leven. Ik ben alles van en over Mulisch gaan verzamelen. Eerste drukken, gesigneerde exemplaren et cetera.

Een hoogtepunt was voor mij ‘De compositie van de wereld’. Een heel dik filosofisch werk waar ofwel de krankzinnigheid ofwel de genialiteit van afspatte. Een boek in ieder geval dat geheel tegendraads was en claimde een alomvattende filosofie van de wereld en omstreken te bevatten. Prachtig. En op sommige punten visionair. Een boek zoals er niet een ander was in Nederland.

Twee voorbeelden van een enorme productie aan romans, dichtbundels, essays en toneelstukken.

En daar tussendoor meanderde altijd ‘De ontdekking van Moskou’. Een soort oerboek van waaruit allerlei andere boeken zijn ontstaan. ‘De Aanslag’ is er bijvoorbeeld uit voortgekomen. Er was zelfs een dummy van gemaakt zodat het leek alsof het bestond. Het was er niet en toch weer wel. Als manuscript in een kast bij Mulisch. Onafgemaakte bron voor veel andere mooie dingen. Ik was er altijd benieuwd naar.

Dat boek is nu uitgegeven.

Over recensenten heeft Mulisch altijd beweerd dat die zelf niet kunnen schrijven en dus maar recensent zijn geworden. En nu is er een recensie verschenen in De Volkskrant waarin Arjen Peters het boek één ster geeft en de vloer aanveegt met diegenen die het hebben uitgegeven. Ik lees in die recensie vooral weerzin tegenover die uitgevers en verder niet zoveel. Hij vraagt zich af waarom zijn bewonderaars hem tot stumper willen maken. Een stumper die een boek niet afkreeg. Allemaal de verkeerde vragen. Waarom zit Peters ernaast?

Als je, zoals ik, niet alleen in lezen bent geïnteresseerd, waardoor je leest, maar ook in het proces van schrijven dan is dit een interessant boek. Het beginnen met een lege witte pagina en daar het eerste woord opzetten. Zien waar je heen gaat, kijken wat er gebeurt. Schrappen. Aanvullen. Weggooien. Doorstrepen. Andere woorden vinden. Interpunctie wijzigen. Woordvolgorde. Het zijn alle daden die leiden tot een definitieve tekst. Maar juist dat proces is zo mooi om te zien, te kunnen volgen. Dat was ook de kern van de ‘Oer-Aanslag‘ en ‘Logboek’, met je neus er bovenop zitten.

Dat de bezorgers van ‘De ontdekking van Moskou’ mij een inkijkje geven in dit proces is prachtig. De moeite waard.

Arjen Peters, en waarschijnlijk anderen met hem, zijn geïnteresseerd in het eindresultaat. Het uitgegeven boek. Waarvan lijkt dat het zonder gestuntel tot stand is gekomen. Dat gestuntel leidt nu juist tot prachtige boeken. Zolang je maar de juiste kant uit stuntelt. En daar zit het verschil tussen schrijvers en recensenten. Een schrijver stuntelt met als resultaat een prachtig boek. Een recensent stuntelt met als resultaat een recensie die morgen weer is vergeten. Niet voor de eeuwigheid. En toch.

Er zingt kift in de woorden van Peters, het is niet anders.

En toch, zoals Mulisch ooit zei: woorden zijn daden.

Niet lezen is dom.

09 zondag aug 2015

Posted by in Lezen

≈ Een reactie plaatsen

Tags

, , , , , ,

‘Het kind is de vader van iedere man’. Dit citaat komt uit de biografie van Churchill geschreven door Boris Johnson. En los van het feit dat dit stilistisch een prachtige uitspraak is, is ie ook helemaal waar. Als ik kijk naar mijn eigen leven dan moet ik toegeven dat ik nog steeds gedreven word door dingen die zich in mijn jeugd hebben afgespeeld.

Niet alleen op psychologisch vlak. Zoals je met behulp van Oedipus veel achteraf kunt verklaren bij heel veel mensen. Of dat je haantjesgedrag in de bestuurskamer kunt relateren aan een dominante vader. Nee, niet alleen psychologisch.

Feitelijk ook vooral. Je bent als kind ondergedompeld in omstandigheden die gewoon daar zijn. Je groeit erin op, je past je aan. Door ze te accepteren of door er tegen te strijden. Alle gedrag komt voort uit een reactie op een wereld die er al was voor je geboren werd. Een wereld die er is terwijl jij er ook bent. Een wereld vooral waarvan je weet dat die er nog steeds zal zijn als jij er niet meer bent.

Je leest zo’n zin en opeens komt een inzicht binnen. Was dat inzicht er dan daarvoor helemaal niet? Natuurlijk wel. Ik weet dat veel uit mijn jeugd bepaalt wat ik nu doe. Als kind wilde ik een bepaald voorwerp hebben dat ik niet kon krijgen of kopen. Jaren later heb ik het gekocht en het ligt nu op mijn bureau. Het inlossen van jeugdwensen noem ik dat. En ook, zorgen dat je leven een continuüm is en niet een reeks van losse toevalligheden.

Gewoon een zin in een overigens prachtig boek.

Ik lees de gedichten van Jorge Luis Borges. Indrukwekkend en raadselachtig als al het werk van Borges. Ook daarin word ik getroffen door zinnen, door beelden, door metaforen, inzichten die mij rijker maken. Die mijn leven rijker maken. Daarin lees ik de zinnen:

“Allengs besefte hij (evenals wij)/ dat hij gevangen zat in het klankvol net/ van Gisteren, Later, Nu, Terwijl, Daarnet,/ van Rechts, Links, Jij, Ik, Anderen en Zij.” (uit De Golem, 1958).

Woorden die me even stil laten staan bij mijn eigen klankvol net. En ook nu bedenk ik niet zozeer nieuwe dingen maar het doet iets anders. De woorden zijn een nieuw soort kruispunt waarop allerlei eerdere gedachten en ervaringen op een nieuwe manier bij elkaar komen. Ik had die ervaring zonder deze zinnen niet gehad.

Ik kan met voorbeelden doorgaan, maar dat doe ik niet. Woorden zijn daden. Wat geschreven staat, staat geschreven. Een mens die leest, met aandacht, met rust leeft meer levens dat de mens die niet leest. Of pulp. Maar dan nog, ik verkies het lezen van pulp boven niet lezen.

Mijn zonen kijken internet. Zo zie ik dat. Hen wordt een voorgestructureerde wereld gegeven met voorgeprogrammeerde beelden en graphics waar de eigen fantasie niet aan te pas komt. Zij verzamelen feiten en geen ervaringen. Als goede zonen luisteren zij niet naar hun vader. Het kind dat zij nu zijn zal hun vader worden als zij volwassen zijn. En toch, soms fluister ik het hen toe:

Niet lezen is dom.