Een zaterdagochtend eind juli. We zijn na een rit van twaalf uur aangekomen op onze bestemming. Het is rond zeven uur en we rijden de laatste kilometers tussen afslag Brignoles en ons huis. Ik draai mijn raampje open en ik ruik de Var. Een droge kruidige geur komt de auto in. De jongens op de achterbank worden een beetje wakker en mijn vrouw zet Yannick Noah op, ‘Destination Ailleurs’. Het is perfect. De vroege ochtend, het ontwaken van de natuur, de geuren, de muziek en mijn gezin dichtbij me. 

Bocht door naar links, rechts, langs de Mousquetaires, rechtsaf langs de Place Respélido, rechtsaf onder de platanen door, langs Les Chineurs waar we vanavond bij Seb et Patou pizza gaan eten en dan de berg op. Berg, nou ja, flinke heuvel. 737 meter later staan we voor het hek en ik parkeer de auto. Thuis. 

Na het uitladen van de koffers gaat de rest naar bed om bij te slapen. Ik niet. Na een koffie stap ik in de auto en rij terug naar het dorp. Ik parkeer langs de weg en loop het dorp in. Het is zaterdag en dus is er markt! De juffrouw met de jurkjes, de kippenboer, de man met de plantjes, alles is er te krijgen. Olijven, kazen, worst, tweedehands boeken. Ik loop de bakker binnen en word begroet: je bent er weer! Ik loop de markt over en praat met de juwelier annex burgemeester. Hij heeft nog wat mooie Lip horloges liggen. Of ik kom kijken? Zeker.

Ik groet de jonge pastoor, abbé Gempp. Vandaag heeft hij een oranje zonnebril op. Toen ik hem vroeg te lachen voor de foto zei hij ‘ik lach alleen voor God’. Ik loop de kerk in en steek een kaarsje op, wat ook schijnt te werken als je er niet in gelooft, en ga espresso drinken bij Bar Central. Daarna doe ik boodschappen in de supermarkt die inmiddels open is. 

Het is voor iedereen zo herkenbaar, zoveel gewoonte en routine, zoveel vertrouwdheid op de vierkante meter. Zelfs de boodschappen die ik doe zijn als altijd hetzelfde. Inclusief de fles J&B. 

Maar zo was het niet altijd. Dit, deze vertrouwdheid is ooit ergens begonnen. Het was ooit nieuw en onbekend en langzaam is het ‘gewoon’ geworden, zonder ooit gewoon te worden.

Maar wanneer is dat geweest? Waar is die liefde ooit begonnen? Laat ik maar eens proberen mijn reis naar Carcés te vertellen. Ik denk dat er voor velen wat herkenning in zal zitten.

Hoe een liefde ooit begon

Frankrijk was voor mij altijd een natuurlijke bestemming. Tijdens mijn studie heb ik een paar maanden in Parijs gewoond. Een toen ik eenmaal de smaak te pakken had, ging ik met de FTS met de trein naar Bretagne, het strand bij Bordeaux en Normandië. Altijd naar Frankrijk. En ik dacht dat ik het wel wist: Bretagne was voor mij de plek van bestemming. 

Maar dat liep anders.

Op een dag kocht ik een Peugeot 405 diesel. Ik draaide er gele koplampen in en voelde me heel wat op mijn paar vierkante meter Frankrijk waar ik in rondreed. Als vanzelf stuurde de auto altijd richting zuiden, alsof hij naar huis wilde. Ik heb hem zijn zin gegeven.

Met vriendin naast me reden we in de zomer naar het zuiden. Maastricht, Luxemburg, Metz, Langres steeds verder naar door.

Voor het eerst in mijn leven zou ik ergens in de Provence terechtkomen. Het gevoel bij het eerste ‘Route du Soleil’-bordje kan ik me nog levendig herinneren. Ik voelde me een hele reiziger. Eindelijk zou ik dan Saint-Tropez zien, Cannes, Nice en al die andere plaatsen die ik uit films kende. We pakten wat tussenstops mee en na drie dagen kwamen we aan op de camping bij Saint-Maximin-La-Sainte-Baume. 

We mochten een plekje uitzoeken en dat vonden we. Het was spartaans camperen. Geen stoeltjes of tafeltje maar wel een campinggas pitje, en heel erg warm.

Ik heb niet veel feitelijke herinnering aan die vakantie. Een paar dingen wel natuurlijk. Het dorpje was klein en mooi. De kerk prachtig, het beeld ervoor van de dichter Mistral, de winkeltjes. ’s Avonds in de pan zo’n combinatieblik couscous en dat ook nog lekker vinden. Maar wat me vooral bij is gebleven is de sfeer, de geur, het landschap, de bergen. De mensen. Ik was verkocht. 

Verkocht aan de Var

Het sterkste beeld dat ik nog heb is een tocht naar de grot van Maria Magdalena in de berg Sainte Baume. De auto langs de weg en dan met de verkeerde schoenen en te weinig drinken klimmen. Lang klimmen in mijn geheugen. Af en toe een blik over de vlakte achter ons. Die schoonheid, het geel van het zand en de droogte, het groen van de bomen langs het pad, de geur van de rozemarijn, de wilde tijm, de wilde venkel, al die geuren zijn binnengekomen en nooit meer vertrokken. 

Iedere rit die we maakten maakte dat ik meer van de Provence ging houden. ’s Morgens de tent openritsen en die geweldige geur opsnuiven!

Ik leerde ook de mensen kennen. De man in de campingwinkel bleek niet zozeer stug te zijn maar gereserveerd. Hij sprak alleen Frans en pas als je Frans terugsprak ontdooide hij. Een ruige kop van veel buiten in de zon zijn. Een vet accent en trots op camping en dorp.

Ik ging houden van het leven in het dorp. Formica tafeltjes met plastic tuistoelen eromheen. Niks opsmuk, gewoon een plek om te zitten. Ook geen chic diner maar lokale gerechten met de lekkerste tomaten ooit. Veel olie en knoflook. Veel lokale wijn. En ook de lokale bevolking die relaxt rondliep en te vinden was op het terras. Ik wilde niet meer weg. Van het plan om naar de kust te rijden is toen niet veel terecht gekomen. Het dorp en de omgeving waren genoeg.

Dertig jaar later

We hebben inmiddels alles bezocht in de Provence. Van Nice als heerlijke stad tot het dorpje Villecroze met dat geweldige parkje met troglodytes. Van een bedje aan zee in Sainte-Maxime tot aan de surfsfeer van het Lac Sainte-Croix. Er is zo onmetelijk veel te zien en te beleven in de Var dat je tot ver na de dood ermee bezig kunt zijn. Dat is ook mijn streven overigens.

Er is veel veranderd in die dertig jaar. Ik heb Brignoles zien afglijden tot de uitgewoonde stad die het nu is. Ik heb in het dorp winkeliers failliet zien gaan en op wonderbaarlijke wijze weer zien herrijzen met een heel ander aanbod. De groenteboer verdwijnt en een jaar later zit opeens Marie in zijn winkel met het beste fruit van de wereld. Twee van de vier bakkers zijn verdwenen en de supermarkt is ongeveer vier keer zo groot als twintig jaar geleden. Dingen hebben met elkaar te maken. 

Wat is gebleven is de kern van de Var. De droge stoffige natuur in de zomer, de regens in mei en de geweldige l’été Indien in oktober. De natuur, de geuren en de kleuren, het gezoem van de insecten, het getsjirp van de krekels, de grote struiken met wilde kruiden, de rode aarde tussen de wijnranken, dat alles is niet veranderd. En iedere keer dat ik ’s morgens vroeg, stijf en vermoeid na die lange rit uit mijn auto stap ben ik weer thuis. De Var is onderdeel geworden van wie ik ben en wil zijn. Al heel lang en ooit begonnen op een camping, voor een tentje met in mijn handen een mini-pizza uit de winkel en een fles goedkope lokale wijn.

Wie wil dat nou niet?

(*) ook gepubliceerd in Côte & Provence, nazomer 2023

Toch bijna al een jaar hier niet geweest. Carcès. En hoe is dat dan?

In twee dagen hier naartoe gereden. Tussenstop in Dijon waar we met zijn drieën lekker hebben gewandeld en gegeten. (Dat eten was trouwens bij een oude ‘bouchon’ waar het eten nog was naar de receptuur van de grootmoeder. Dat klinkt heel lieflijk, maar de smaak en textuur leken alsof het al sinds het verscheiden van oma had staan sudderen).

Na veel files hier op maandag aangekomen. Alles zag er als vanouds uit. Het weer, het huis, het zwembad, het grindpad. Alles. Ok, een en ander mag intussen wel een lik verf krijgen en de tegels buiten zijn weer heel erg donker geworden, maar alles was en is ok.

Met de zoon naar de supermarkt en ook daar was alles hetzelfde. Een paar jaar geleden is die flink verbouwd en weer groter geworden. Alles kun je er krijgen en de kwaliteit is als altijd top.

Op dinsdag naar het dorp. Het rondje bakker, Bar Central en de kerk voor een kaarsje. De espresso was 10 cent duurder, €1,40, maar smaakte nog steeds hetzelfde. De mevrouw had wat wilder haar, dat was het dan ook. Alles, echt alles hetzelfde.

Ik vind dat constante een weldaad. Dat je een jaar weg bent geweest en alles nog hetzelfde is. Mijn leven is in het afgelopen jaar sterk veranderd. Er is veel gebeurd en ik heb ermee om moeten gaan. De wereld als geheel is nogal veranderd. Politiek, sociaal, klimaat; noem een onderwerp en er zijn (grote) verandering geweest.

Dan kom je hier en alles is hetzelfde. Dat is heel geruststellend, dat op microniveau een dorp blijkbaar heel erg langzaam veranderd. Want die verandering is er natuurlijk maar in een heel laag tempo. Als je inzoomt op mensen is dat ook zo. Zonder grote externe invloeden verandert het leven nauwelijks. Stapje voor stapje in het tempo van een schildpad.

Het dorp is daarmee een soort stiltegebied in een turbulente wereld. Zelfs God is hier niet verdwenen. De enige verandering is dat het al jaren warmer aan het worden is. Hoewel het vandaag weer lekker koel is.

Alles is dus zoals het was.

Alles? Nee, bij de bakker hielp een nieuw meisje me. Ik werd niet eens herkend. Dat was even aanpassen.

Last week, I had the privilege of being a jury member at a hackathon. Around 80 professionals gathered near Barcelona to ideate, design, and pitch a new service concept within three days. The event was hosted by Eurapco, that I recently joined.

We arrived on Wednesday at a beautiful park with excellent infrastructure. Design thinking was on the agenda for that Wednesday. The goal was to establish a common ground for all participants. Adam Royalty, nomen est omen, delivered an outstanding session, combining theory with practical examples. It was impressive to see so many people come together quickly and delve deep into the subject matter. The atmosphere was also great.

The central venue was a church. The image of the Lord was hanging upside down on the door, interestingly enough.

The following day, Thursday, the ten teams were fully focused on creating a new concept. It had to revolve around health, well-being, environment, or sustainability. That was the only restriction. Oh, and it had to be presentable, preferably with some form of a pretotype.

In between, there were various workshops attended by a delegation from each team. There were no distractions for the entire team; they had to work.

The jury was scheduled to judge all the pitches the next day, Friday morning. The winning team would receive a glittering prize, a trophy!

On Thursday evening, some teams worked until eleven o’clock and then headed to the bar for karaoke. At least the Dutch participants, mainly Nienke, one of the top performers, and myself, took part. It was necessary after working so hard.

And then it was Friday.

I always have an early breakfast, and around seven o’clock, I saw teams already working! Everyone was quite tense. The final session, the pitch event, started at half past eight. As I entered the church, I could smell the hard work. It was beautiful.

The pitch event

The atmosphere was lively and excited.

The first team took the stage and had a total of fifteen minutes. They presented and answered questions. Being the first is always challenging: there is no point of comparison yet, everyone is still getting into it, and there you are, on the stage. The pitch was decent, but there were too many loose ends. Too many, indeed. That was also the feedback from the jury. There was a lot of energy and fun, but the business side could have been more solid. I mentioned that I wouldn’t invest my money in it at this moment.

Applause!

Team two. Ah, this one had more substance. The concept was well-developed, including the revenue model. It was about an app that allowed customers to do something while helping the climate. The app was beautifully designed in Figma, with all the necessary features. The user, an SME, could easily indicate what had already been done and how much more needed to be done. A kind of score meter. When the jury asked about the how, what, who, why, and the ultimate goal, the answer was that AI would be employed.

Team three. Another impressive presentation, leading up to the value added to the customer and upselling. When asked how they would earn money and ensure customer satisfaction and loyalty, the answer was through AI.

Team four. The same story with the same outcome: AI would eventually be the answer to all outstanding issues.

AI as God

We could have waited for all the pitches, but I requested the microphone. I stated that in bygone times, when things were going wrong and people were searching for important answers, they called upon God. The panacea for all your problems. Life became fuzzy, the outcome uncertain, and mostly threatening, and people sought assistance from Heaven.

That God is now called AI. Here at this event, AI was invoked to address all uncertainties and imperfections. And that is remarkable because essentially you’re admitting that you have no idea and are just making things up. Not having an idea is not a problem at all. Just acknowledge it. Say that you don’t know yet, that you don’t have the solution. That you still need to work on it, and so on. But at least don’t claim that AI will take care of it all.

That was my message. Afterward, the remaining teams in their pitches all came back to AI as the answer to all your questions, except for the winning team.

The pitchers were not alone in this regard. In politics, for example, AI is quickly referenced when it comes to cost savings in healthcare. It goes on and on. The real problem is that people express themselves so imprecisely, making it seem like they are making meaningful statements when they are not. AI is so ambiguous that it says nothing. What are you going to do with it, why are you doing it, how does it work, and what results can you achieve with it? And importantly, can you actually build and realise it?

The winners

We left it at that. Each team presented their pitch, and each time, as the jury, we were impressed by the creativity of the teams and the quality of the pitches. It’s amazing that this is possible in just one and a half days. We also realized that if you give professionals a day and a half, they can get it done. The same goes if you give them three weeks.

The winners had designed a super simple app, including a pretotype: a box with a few buttons on it. You could immediately grasp the idea. Beautiful wireframes in Figma, and AI was not necessary because it involved peer-to-peer communication. A service without God, so to speak.

I look back on three amazing days. The atmosphere, the creativity, the fun, the concentration—everything was perfect. It was well-organized down to the smallest detail, with highly motivated professionals. I’m looking forward to the next hackathon.

What I also look forward to is delving deeper into AI. We need to look beyond the hype and not get lost in apocalyptic images or unrealistic Savior-like statements of jubilation. We have been doing fine without AI for millennia, and the world and humanity don’t suddenly become different or better.

A cryptogram to end with

Remove the woman from the G’d of the Hebrews, and you get AI (6 letters).

Afgelopen week mocht ik jurylid zijn bij een hackathon. Zo’n 80 professionals waren in de buurt van Barcelona bij elkaar gekomen om in drie dagen een nieuw serviceconcept te bedenken, te ontwerpen en te pitchen. Alles gehost door Eurapco, waar ik sinds kort een rol mag spelen.

Op woensdag kwamen we aan. Een mooi park met een goede infrastructuur. Die woensdag stond een college design thinking op het programma. Zorgen dat er een common ground was voor iedere deelnemer. Adam Royalty, nomen est omen, verzorgde dat op een topmanier: veel praktijk gemengd met theorie. Het was mooi te zien hoe zoveel mensen zo snel bij elkaar gebracht waren en direct de diepte in gingen. Goede sfeer ook.

De centrale lokatie was een kerk. De Lieve Heer hing ondersteboven aan de deur, dat dan weer wel.

De dag erna, donderdag, waren de tien teams heel geconcentreerd aan het werk om een nieuw concept te bedenken. Het moest gaan over gezondheid, wellbeing, milieu of sustainability. Dat was de enige beperking. Oh, en het moest presentabel zijn. Als het kon met iets van een pretotype.

Tussendoor waren er allerlei workshops waarbij per team een delegatie aanwezig mocht zijn. Geen afleiding voor het hele team dus. Gewerkt moest er worden.

De jury zou de volgende dag, vrijdagochtend, een oordeel vellen over alle pitches. Het winnende team kreeg een heuse beker!

Donderdagavond werkten sommige teams tot elf uur door om daarna in de bar los te gaan op karaoke. Ten minste: de Nederlanders in het gezelschap en dan ook nog eens voornamelijk Nienke, een van de toppers, en ik. Dat was nodig na zoveel hard werken.

En toen was het vrijdag.

Ik ontbijt altijd vroeg en nu zag ik rond zeven uur al teams aan het werk! Men was goed gespannen. Om half negen begon de eindsessie, het pitchevent. Ik liep de kerk in en kon het harde werken ruiken. Mooi.

Het pitchevent

De sfeer was opgewekt en opgewonden.

Het eerste team betrad het podium en kreeg in totaal vijftien minuten. Presenteren en vragen beantwoorden. Eerste zijn is altijd moeilijk: er is nog geen vergelijk, iedereen moet er nog inkomen en jij staat daar op het podium. Was een aardige pitch maar er waren nog teveel losse eindjes. Veel te veel. Dat was ook het commentaar vanuit de jury. Veel energie en lol, aan de zakelijke kant had het wat gedegener gemogen. Ik zei dat ik er mijn geld niet in zou steken op dit moment.

Applaus!

Team twee. Ah, hier zat al meer body in. Concept was goed uitgewerkt tot aan het verdienmodel. Het ging om een app waarmee de klant iets kon en waarmee het klimaat werd geholpen. Een mooi vormgegeven app in Figma. Alles erop en eraan. De gebruiker, een SME, kon laagdrempelig aangeven wat er al gedaan werd en hoeveel er nog moest gebeuren. Een soort scoremeter. Op de vraag vanuit de jury naar het hoe, wat, wie, waarom en tot welk doel kwam het antwoord dat daar AI zou worden ingezet.

Team drie. Weer een mooie presentatie en weer tot aan het moment van waarde toevoegen aan de klant en upselling. Op de vraag waarmee men dan ging verdienen en hoe de klant tevreden zou zijn en zou blijven, was het antwoord dat men dat met AI ging oplossen.

Team vier. Hetzelfde verhaal met eenzelfde uitkomst: AI zou uiteindelijk het antwoord zijn op alle openstaande einden.

AI als God

We hadden alle pitches kunnen afwachten maar ik vroeg de microfoon. Ik zei dat in vervlogen tijden de mens als het tegenzat en op zoek was naar belangrijke antwoorden, God aanriep. De panacee voor al uw problemen. Het leven werd fuzzy, de uitkomst onzeker en vooral bedreigend en men vroeg bijstand vanuit de Hemel.

Die God heet nu AI. Hier op dit event riep met AI aan bij alle onduidelijkheden en onvolkomenheden. En dat is opmerkelijk omdat je eigenlijk roept dat je nog geen idee hebt en dus maar wat roept. Dat je nog geen idee hebt is helemaal niet erg. Zie maar eens in drie korte dagen tot een werkend concept te komen. Dat is een hels karwei. Maar benoem dat gewoon. Zeg dat je nog niet weet, dat je de dienst nog niet hebt. Dat je daar nog aan moet werken et cetera. Zeg in ieder geval niet dat AI dat allemaal gaat regelen.

Dat was mijn boodschap. Daarna kwamen de overige teams in hun pitch gewoon terug op AI als antwoord op al uw vragen. Behalve het winnende team.

De pitchers stonden niet alleen overigens. In de politiek wordt al snel verwezen naar AI als het gaat om bijvoorbeeld besparingen in de zorg. Het gaat maar door. Het echte probleem is dat mensen zich zo onnauwkeurig uitdrukken waardoor het lijkt alsof je een zinvolle uitspraak doet terwijl dat niet zo is. AI is zo onduidelijk dat je niets zegt. Wat ga je ermee doen, waarom doe je dat, hoe werkt dat dan en wat komt eruit waarmee je verder kunt. En belangrijk: kun je dat ook echt bouwen en realiseren?

De winnaars

We hebben het er toen bij gelaten. Ieder team deed een pitch en iedere keer waren we als jury onder de indruk van de creativiteit van de teams en de kwaliteit van de pitches. Dat dit in netto anderhalve dag mogelijk is. We kwamen ook tot het inzicht dat als je professionals anderhalve dag de tijd geeft, het af is. Als je de drie weken geeft idem.

De winnaars hadden een app ontworpen die supersimpel was inclusief een pretotype: een doos met daarop een aantal buttons. Je zag direct wat het idee was. Mooie wireframes in Figma en AI was niet nodig omdat het peer-to-peer communicatie betrof. Een dienst zonder God dus.

Ik kijk terug op drie geweldige dagen. De sfeer, de creativiteit, de lol, de concentratie, alles klopte. Goed georganiseerd tot in de puntjes en zeer gemotiveerde professionals. Ik kijk uit naar de volgende hackathon.

Waar ik ook naar uitkijk is dat we ons meer gaan verdiepen in AI. Dat we voorbij de hype kijken en ons niet verliezen in of apocalyptische beelden of hieperdepiep hoera onrealistische Heilanduitspraken. We doen het al millennia zonder AI en de wereld en mens worden niet opeens anders of beter.

Als laatste een cryptogram

Haal de vrouw uit de G’d der Hebreeën en je krijgt AI (6 letters).

Wat een mooi weekeinde was het weer vorige week. Veel buiten, en op Tweede Pinksterdag mijn jaarlijkse ritje naar het Broederplein. Dit jaar met mijn jongste zoon (18). Op naar de boekenmarkt. In de zon de Slotlaan af langs de paar winkels die open zijn. Blij met de terrassen die er zijn en waar nu al mensen genieten van een drankje. Zeist heeft best wat leven in zich. Door langs het Walkartpark, voorzichtig de weg over en dan naar links. Het Broederplein. Badend in de zon.

Sinds we in Zeist wonen, 1998, kom ik hier. Waar boeken zijn, ben ik. Overal waar ik kom zal ik op zoek gaan naar een boekhandel, een boekenmarkt, een plek waar ik in ieder geval boeken kan zien, ruiken en voelen. Zo heb ik al heel wat mogen zien. Van Dussmann in Berlijn, waar hele kasten gevuld zijn met het werk van een filosoof (Kant bijvoorbeeld), tot aan de boekhandel van Havanna, waar de schamele verzameling plat op een aantal tafels lag uitgestald om het toch iets te laten lijken. En niet te vergeten de beste boekhandel die ik ken, Kramer & Van Doorn.

Een boek is een wonderlijk voorwerp wat er niet altijd is geweest. Sinds de vijftiende eeuw kunnen we over boeken beschikken. Het is echt een ding, een voorwerp. Je houdt het vast, je ruikt eraan, je opent het en je voelt het papier. Soms glad, meestal met een korreltje erin. Je ziet een bladspiegel, je krijgt een gevoel voor het ritme van de tekst en je leest de openingszin. “Ik was achttien toen er gebeld werd”, bijvoorbeeld. Of “De portier was blind”. Zinnen die je nooit meer vergeet en die je het verhaal inzuigen.

En vanaf dat moment ben je in een andere wereld. Een wereld van de verbeelding of verduidelijking. Van poëzie tot filosofie en wiskunde. ’s Avonds in bed een mooi kookboek lezen en denken over lekker eten met vrienden of terugdenken aan dat ene restaurant in Gerona.

Maar ook zonder zo’n ankerpunt is lezen fantastisch. Over nieuwe dingen bijvoorbeeld. Een nieuwe filosoof, een land, een gerecht, de getallentheorie van Erdös, noem maar op.

Een boek is de deur naar een wereld achter onze zichtbare wereld. Volstrekt anders dan bijvoorbeeld een film of -tegenwoordig- een reel. Daarbij moet je het verhaal volgen en kun je je fantasie thuislaten.

Ik word dus ook altijd aangetrokken tot boeken. Ook als ik bij mensen op bezoek ben kijk ik altijd of er überhaupt boeken zijn en, zo ja, welke dan. Er zijn mensen die onderscheid maken tussen leesboeken en andere boeken. Iets dat ik nooit heb begrepen. En als mensen zeggen dat ze een e-reader hebben, antwoord ik altijd dat zij dus van tekst houden maar niet van boeken. Hoe tactiel is die ervaring dan?

Ik heb, kortom, nogal wat meningen met betrekking tot boeken. Beetje pedant wel.

Terug naar Tweede Pinksterdag.

Wat een deceptie. Stom, want ik had het kunnen zien aankomen. Heel weinig kraampjes met boeken, wel veel kraampjes met kunst en huisvlijt. Ik kan me nog herinneren dat het plein vol stond met kraampjes aan beide kanten van het pad. Dat het een drukte van belang was. Mannen van zekere leeftijd met een linnen tasje aan de schouder die kraam na kraam leegkochten. Altijd iets van je gading. Ooit ben ik nog Martin Ros tegen het lijf gelopen. Ik kende hem vaag uit Amsterdam en groette hem. Geen tijd, haastig door voordat een ander dat ene boek voor zijn neus wegkaapte. Die sfeer.

Het is voorbij.

Wat rest zijn wat rustig wandelende mensen die hier en daar even stilstaan. Het viel me op hoe druk het was bij de strips. Guust, Rik Ringers, Storm, Suske en Wiske. Mannen die erin stonden te zoeken naar die ene uitgave die nog ontbreekt. Ik heb ‘Rik Ringers en het Raadsel van Porquerolles’ gekocht. Nostalgie en heimwee naar dat mooie eiland. En ook nog twee boeken over Picasso.

Voor de grap heb ik een foto gemaakt van mijn zoon die een boek openslaat. Tegen de man van de kraam zei ik dat ik die in onze gezinsapp zou plaatsen als wonderbaarlijk moment. Hij leest namelijk nooit een boek. Hij leest Youtube en Google.

Hij zal niet de enige zijn. Er worden nog steeds boeken verkocht, dat weet ik. Het boek als hebbeding, als curiositeit, als aanvulling op de verzameling, als goedmaker voor die ene keer dat je dat ene boek hebt laten liggen en nu terugvindt op de markt, dat boek houdt op te bestaan vrees ik. En als er al tweedehands wordt gekocht, dan via Marktplaats of Catawiki.

Het is zoals het is. Het Broederplein heet op een dag ‘De Kunstmarkt’ met in een hoekje nog plek voor een of twee boekhandelaren.

In die hoek kun je me dan vinden. En ik denk dat ik er weer iets vind waar ik nou net naar op zoek was.

Ik ga door tot de boeken op zijn. Of ik.

(*) ook gepubliceerd op https://www.zeistermagazine.nl/mannenmeteenlinnentasje

 

Er is al heel veel gezegd en geschreven over de dommigheden van deze mevrouw. Dat je het lidmaatschap van de Provinciale Staten ziet als een dingetje, zoals bestuurslid worden van de speeltuin is natuurlijk heel onnozel. Dat je niet beseft wat het is om volksvertegenwoordiger te zijn is dat ook. Dat je denkt dat je je stem kunt terugdraaien, duidt op een niveau van domheid dat zijn weerga niet kent. Soit dus.

De vraag is veel meer hoe deze mevrouw op deze belangrijke plek is terechtgekomen. Zij zal zeker niet de enige zijn, die zonder enige intellectuele bagage volksvertegenwoordiger is. Sterker nog, je hoeft maar een debat in de Tweede Kamer te volgen om te concluderen dat domheid evenredig verdeeld is over de bevolking. Maar hoe komen deze mensen op die plek terecht.

Want laten we eerlijk zijn: het hoogste ambt in Nederland is volksvertegenwoordiger. Jij bent wetgever, jij bepaalt het leven van velen, jij bepaalt de richting van het land, jij hebt -kortom- de macht. Kabinetten, colleges voeren uit wat jij hebt besloten. Het is dus geen stage of ingroeifunctie waarbij je wel ziet waar het schip strandt.

Dat er hele partijen met idioten een plek krijgen, is een gevolg van ons kiesstelsel. Daarin kan iedere gek een partij oprichten en nog gekozen worden ook. Zo komen we aan het bruine schuim dat FvD heet, zo komen we ook aan BBB. Een partij met een gezellig voorkomen, tot je het program leest en let op het stemgedrag in de Kamer. Dan blijkt het allemaal niet zo heel gezellig meer. Maar dat gaat over hele partijen.

Hoe kan het dat het zo fout kan gaan binnen GroenLinks? Waarbij ik moet aantekenen dat het echt iedere andere gevestigde partij had kunnen zijn?

In mijn waarneming is er iets fundamenteel veranderd in de loop der decennia: de ballotage.

In mijn jonge jaren was ik actief in de politiek. Ik ging naar vergaderingen van de afdeling en daar kwam ik al mensen tegen met tomeloze ambitie. Die vielen op en gingen vervolgens over naar het district. Als dat heel goed ging, kwamen ze op de lijst voor de gemeenteraad. Soms werden ze gekozen en konden ze op termijn wethouder worden. Als dat goed ging was een plek op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer mogelijk. Werd de partij ooit deel van de regering kon het zomaar zijn dat je staatssecretaris of minister werd. Die reis kon vele vele jaren duren. In die jaren leerde je het politieke bedrijf van haver tot gort kennen. De stroperigheid, de mogelijkheden, de spelletjes, de regels, je leerde precies wat je waar kunt en moet doen om je overtuigingen vorm te geven in besluiten en wetten.

Als je op een belangrijke plek kwam kon je het ook aan. Nu zijn er mensen die dat allemaal onzin vinden, dat het een kartel is et cetera. Zal wel, is het misschien ook. Zoals er ook een kartel van vrachtwagenchauffeurs, stukadoors, tandartsen, oncologen, loodgieters bestaat. Van beroepen waar je wat moet kunnen voor je het mag uitoefenen.

Dat is dus het verschil met de politiek. Daar hoef je inmiddels niets meer te kunnen om toch aan de macht te komen. Dat klinkt heel democratisch maar dat kan ook leiden tot ongelukken.

Hoe kun je ervoor zorgen dat de mensen die op een lijst komen ook echt wat kunnen? De tijd van de ouderwetse partijtijger is voorbij, dus zal er iets anders moeten worden gevonden om sterng en rechtvaardig te zijn. Hoe dan?

Ik heb het antwoord niet. Ik weet wel dat je meer tijd moet nemen voor je iemand toelaat op je lijst. Altijd kijken wie het is, wat iemand meebrengt aan bagage, hoe slim iemand is, hoe scherp, hoe ambitieus. Dat kost tijd, dat betekent investeren vanuit de partij en vanuit de kandidaat. Dat GroenLinks iemand toelaat die niet weet wat de gevolgen van een stem zijn en daarna ook denkt dat je die stem weer kunt intrekken en wijzigen, dat zegt iets over de persoon in kwestie maar het zegt ook veel over GL.

Jesse mag zich zorgen maken, en Attje intussen ook. Goed aflopen doet dit niet. Er zijn geen winnaars, louter verliezers.

Mijn liefde voor Frankrijk heb ik nooit onder stoelen of banken gestoken. Alles klopt aan dat land. En ja, ook de inwoners van Frankrijk, de Fransen. Ik ben er dol op en als ik er langere tijd niet ben geweest dan mis ik ook echt alles.

Ons dorpje in het hart van de Var. De geuren die door het raampje van mijn auto binnenkomen als ik ’s morgens na een lange rit de afslag Brignoles neem en de laatste 15 kilometer rij. Het licht, de droogte. Mijn eerste kop koffie bij Le Central.

Je zou kunnen zeggen dat ik een wat saaie gast ben die altijd op safe speelt. Dat klopt ook wel enigszins. Ik hou van routine, ik hou van voorspelbaarheid en ik hou ervan in mijn dorpje dezelfde dingen te doen en te praten met dezelfde mensen. Ook na een half jaar afwezigheid. En iedere keer geniet ik weer van het uitzicht zoals op de foto vanaf het terras.

En toch.

Vorig jaar hebben we een Coronavoucher ingewisseld. In 2020 was het idee naar Spanje te gaan maar dat ging dus niet door. Het resort waar we geboekt hadden, een PGA-resort in Catalonië, hield de boeking vast voor ieder later moment. Maakte niet uit wanneer. We waren welkom.

Afijn, vorig jaar hebben we die dus ingewisseld en zijn we afgereisd naar ergens in de buurt van Gerona. Onderweg geslapen in het merkwaardige Clermont-Ferrand en toen weer door. Het was wat ik maar noem het ‘blanke reservaat’. Duur, wit, grote auto’s en we kregen een gigantisch huis met airco tot in de gangkast. Dat was nodig, want hoewel heel Catalonië dor, droog en zeer heet was, was dit resort heel groen, heel vochtig en nog veel heter.

We hebben veel gedaan en gezien. Barcelona, Gerona, Lloret de Mar (omdat de oudste zoon zich daar had uitgeleefd na zijn eindexamen en ik wel eens wilde zien waar hij dat had gedaan) en toen stond het Dalí-museum op de het programma. Prachtig, moet je vooral gaan zien. Geniale gek, complete creatieve storm was die man.

We waren laat, niet gereserveerd en kwamen dus ook laat naar buiten. We hadden trek. Een beetje gelopen en toen kwamen we op een pleintje, de Plaça de les Patates. Een enorm terras bij een tent die -heel Spaans – Tony heet. Er was geen plek, of toch wel, toen weer niet en opeens zaten we ingebouwd tussen localos aan een heel klein tafeltje. Of ik kon bestellen, vroeg ik. Nee niet bij mij, was het antwoord. Opeens hing er iemand over mijn schouder met de menukaart. Tachtig tapa’s. Veel. Ik bestelde bloedworst en de anderen heel andere dingen. Bam, daar kwam het op tafel. Bier erbij. Hoppa. Ergens aan een tafeltje begonnen mannen te zingen. Er was herrie, gelach, geschreeuw en er werd veel gegeten en gedronken.

En opeens dacht ik: hier kan ik het wel uithouden.

Dat gevoel is niet meer weggegaan. Na die week ben ik nog vaker in Spanje geweest. In Barcelona en in Madrid. Daar heb ik met mijn jongste zoon vier dagen doorgebracht en bijna vijftig kilometer gelopen. Totaal anders dan Barcelona en Catalonië maar mooi en heel relaxed. De mensen zijn prettig en het leven is gericht op het sociale. Buiten leven is normaal en mij viel op dat er drie dingen ontbreken in Spanje: rationaliteit, functionaliteit en efficiëntie. Dat is wat mij zo enorm aantrekt. Spanje is aards, ruw, zonder opsmuk.

Althans, volgens mij mening gebaseerd op een beperkt aantal waarnemingen. Betekent dit nu ook dat ik Frankrijk ga inruilen voor Spanje? Nope.

Frankrijk is meer gereguleerd. De mensen zijn gereserveerder, wat wel eens wordt verward met stugheid, er zijn normen en waarden waar je je aan houdt. Het is er zou je kunnen zeggen wat saaier dan in Spanje. Vormelijkheid is er ook in het hart van de Var, waar het leven op zich best ruw te noemen is. Maar hoe dan ook, je gedraagt je netjes, je schreeuwt niet, je fluit niet op straat, je eet niet op straat, je gebruikt geen ruwe taal. Er zijn geen tapas in honderden soorten en de apéro ziet er anders uit dan van bar tot bar gaan in Madrid.

Ik ben een rijk mens. Frankrijk zal ik altijd omarmen met warmte en liefde. En ik heb er gewoon een nieuw land bijgekregen. Een mooi groot ruig land waarin ik nog veel te zien en te doen heb.

Na die week in het PGA-resort reden we langs de kust terug naar Carcès. Ik ging naar huis.

Afgelopen week kreeg ik het bericht dat Henk is overleden. Henk was al op leeftijd maar liep toch nog steeds rondjes in de buurt. Tot enige tijd geleden met zijn minihondje en de laatste maanden alleen. Het hondje had het leven gelaten.

Nu is ook Henk dus dood.

Toen wij net woonden waar wij wonen werd er aangebeld. Het was in de week tussen Kerst en Oud&Nieuw. Een wat oudere man stond voor de deur met een zakje. Er zaten knieperties in, koekjes uit zijn geboortestreek in Drenthe. Die worden gebakken rond de jaarwisseling en hij kwam een zakje voor de nieuwe buren aanbieden. Een fijn mens. Speelde accordeon op feestjes, dronk af en toe een tikkie teveel en was altijd vol interesse in ons gezin.

Henk was een fijn mens.

Waarom heb ik het over Henk? Omdat het de zevende dode is in een maand of vijf. Allemaal ouders van vrienden. De vrienden zijn inmiddels allen tussen de 50 en de 60 en hun ouders sterven bij bosjes.

Ikzelf heb mijn opa en oma, mijn beide ouders en mijn dochter verloren. Dat is al veel maar sinds 2007 was het redelijk stil. Er is nu een grote inhaalpoging gaande. Ik heb weer veel aula’s gezien en veel tranen. Iedere keer weer zit ik er met een brok in de keel en soms met tranen in de ogen.

Een goede, niet graag geziene bekende is het: de dood.

^{(Picture GPT: een prerafaëlitisch beeld van Carcès)}

Nu heb ik al veel geschreven over Frankrijk, de Var en met name ons mooie dorp Carcès. Ik val altijd terug op eigen ervaringen, ontmoetingen en indrukken. Ik schrijf een verhaal, soms kort, soms langer, over iets wat mij opviel of wat ik van belang acht.

Vandaag stond ik op met het idee Chat GPT te gebruiken om een blogtekst te schrijven over Carcès. Dus heb ik de vraag gesteld ‘schrijf een blog over Carcès waarin goed tot uiting komt wat het zo mooi maakt’.

Het resultaat bespaar ik jullie. Ot & Sientaal uit een heel slechte toeristenbrochure. Hmm, dat moest beter kunnen. Ik veranderde de ‘prompt’ in ‘herschrijf de blog in de stijl van Dick Koopman op dickkoopman.com’. Het resultaat was anders, niet beter. ’s Avonds werd vervangen door ‘als de avond valt’. Ok, zo schrijf ik dus blijkbaar.

Mijn derde poging vulde ik aan met ‘herschrijf de tekst met daarin een belangrijke rol voor pastoor Gemp’. Nu heet de beste man GemPP, is inderdaad pastoor en hij is ook nog eens een kleurrijk mens. Met opzet een P weggelaten. Ik heb al eens eerder over hem geschreven.

Afijn, ik drukte op return en de puntjes begonnen te verschijnen als iemand aan de andere kant aan het typen was. Dit was het resultaat:

Carcès, een prachtig dorp gelegen in het zuiden van Frankrijk, heeft een bijzondere plek in het hart van zijn bewoners. Een belangrijke reden hiervoor is de toegewijde en geliefde pastoor Gemp, die zijn gemeenschap met warmte en zorg leidt.

Pastoor Gemp begint zijn dag altijd vroeg met een bezoek aan de lokale bakkerij, waar hij versgebakken brood en croissants haalt voor zijn ochtendgebed en om te delen met de minderbedeelden in zijn gemeenschap. Hij gaat vervolgens naar de kerk om te bidden en zich voor te bereiden op de dagelijkse mis.

Na de mis begint pastoor Gemp aan zijn taken als geestelijke, waarbij hij zich richt op het ondersteunen van de leden van zijn gemeenschap. Of het nu gaat om het bijstaan van een zieke parochiaan, het organiseren van een liefdadigheidsevenement of het bezoeken van de lokale school, Pastoor Gemp is altijd beschikbaar en bereid om te helpen waar hij kan.

De markt van Carcès is ook een belangrijk onderdeel van het dorpsleven en Pastoor Gemp bezoekt deze regelmatig om verse ingrediënten te kopen voor zijn zelfgemaakte gerechten. Hij is een getalenteerde kok en deelt zijn liefde voor eten en gastvrijheid graag met zijn parochianen. De avonden worden vaak doorgebracht in zijn pastorie, waar hij vrienden en gemeenteleden uitnodigt om samen te eten en te genieten van elkaars gezelschap.

Voor de inwoners van Carcès is Pastoor Gemp niet alleen een geestelijke leider, maar ook een vriend en vertrouwenspersoon. Zijn toewijding aan zijn gemeenschap is inspirerend en zijn aanwezigheid is een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven in dit prachtige dorp. Als je op zoek bent naar een plek waar gemeenschap en zorg voor elkaar centraal staan, dan is Carcès de perfecte bestemming.

Nou, wat een intelligentie! Een pastoor wordt geacht alles te delen met de mensen om hem heen. Hij nodigt natuurlijk, als een soort eigentijdse Fernandel, de mensen uit op de pastorie om voor hen te koken. Die bewoners van Carcès waren in een eerdere versie overigens fanatieke wandelaars en fietsers, die eropuit gingen om te genieten van de natuur. Ik zou zeggen, kom eens kijken.

Er deugt niets van het stuk. Het taalgebruik is slaapverwekkend, de inhoud is een groot cliché en de beste man heet GemPP. Er is in Carcès geen pastorie. Natuurlijk, de beste man woont ergens en nog tegenover de lagere school ook. Maar in een gewoon huis op een gewone etage. De dagelijkse mis is een reliek uit een ver verleden. Wat wel klopt, en waarover ik ook heb geschreven, is zijn belangrijke rol in de kleine gemeenschap die Carcès is. Het klopt statistisch, zal ik maar zeggen. Welke pastoor wil dat nou niet?

Ook heb ik in Picture GPT gevraagd om een prerafaëlitisch beeld van Carcès. Er kwamen er vier uit, te zien aan het begin van deze blog. Twee zo blurry dat het ieder dorp kan zijn, de derde ziet er een beetje plausibel uit, de vierde is ronduit nonsens met die brug.

Wat is nou de conclusie?

De wereld van de geest kan (nog) niet worden gegenereerd door Chat GPT. Het is niet artificieel (alle inhoud is ooit door mensen gemaakt en ook het applicatie is dat) en het is niet intelligent. Wat je erin stopt komt er weer uit. Je wordt niet gecorrigeerd bij bijvoorbeeld namen. Nu kun je zeggen ‘ja maar wie weet nou dat de beste man GemPP heet?’. Tja, zo kan ik het ook. Onwetendheid produceren en dat zeggen ‘hoe moet ik dat nou weten?’. Gewoon internet minen, dat doen waar GPT zo goed in schijnt te zijn:

Chat GPT is gemakzuchtiger dan een brugklasser.

De stijl waarin wordt geschreven is niet echt indrukwekkend. Als je dit goed proza vindt, dan ligt je lat wel heel erg laag; op enkelhoogte ongeveer.

Dan de beelden. Er zijn ontelbare beelden van Carcès te vinden en dan is dit de productie. Voor de zekerheid heb ik ook om een hyperrealistisch beeld van Carcès gevraagd. Het werd er niet beter op. Kijk maar eens mee:

Ik was wel onder de indruk van de Kathedraal de Carcès!

Kortom: alle hoera appelvla verhalen ten spijt, AI is nogal krakkemikkig. Zal het beter worden? Oh, zeker. Ik twijfel daar niet over. Zal het beter worden dan de mens? Het zal zeker beter worden dan sommige mensen. Natuurlijk. Als je niet kunt schrijven dan is bovenstaande blog prima. Als je niet kunt schilderen, zijn de beelden prima. De mens bestaat natuurlijk niet. De vraag is opmerkelijk onnauwkeurig. De vraag is: zal GPT schrijvers vervangen, schilders, componisten? Ik neig naar een duidelijk nee! Weet ik dat zeker? Zeker niet. Maar een ding weet ik wel: zij die momenteel helemaal lyrisch zijn over GPT onderschatten hun eigen vermogens en zeker ook die van hun medemensen.

Leg de lat wat hoger en wees kritisch. Dat is mijn conclusie.

Het is maart 2018. Ik krijg een email van een Van Tets, jazeker van de Van Tetslaan in Valckenbosch, met de vraag of ik zijn vader wil ontvangen in de Dieptetuin. Niet toevallig dat ik die vraag krijg, want ik ben voorzitter van de Stichting Vrienden van de Dieptetuin. Een echt burgerinitiatief dat 12 jaar geleden is ontstaan als reactie op een gemeentelijk besluit. Dat besluit was simpel en overzichtelijk: we gaan bezuinigen op onderhoud aan openbaar groen en de Dieptetuin gaan we helemaal niet meer onderhouden. Geen zichtlocatie, en dus stoppen we ermee.

Een aantal omwonenden heeft toen de koppen bij elkaar gestoken om te kijken wat we zelf kunnen doen. En dat bleek heel veel. Met in het begin 25 vrijwilligers zijn we begonnen met het onderhoud en dat was heel fijn om te doen. In de loop der jaren werden het 40 vrijwilligers en onderling een vriendenclub. De Dieptetuin kwam weer letterlijk en figuurlijk tot bloei. Voor de Kerst organiseerden we een levende kerststal waar jaarlijks zo’n 1.100 zeistenaren komen kijken.

En precies dat was de jonge Van Tets ter ore gekomen, hij was naar de website gegaan en de mail gestuurd.

Ik reageerde direct, natuurlijk kon dat! Graag zelfs. We maakten een afspraak en op een mooie zonnige dag kwam precies op tijd een auto van De Zonnebloem aangereden. Twee middelbare mensen stapten uit, bleken broer en zus te zijn, de achterdeuren gingen open en daar zat een voorname heer in een rolstoel. We liepen de tuin in en ik vertelde een en ander over de stichting, de vrijwilligers en over de liefde van die vrijwilligers voor iedere centimeter van de tuin. 

Hard praten moest ik, want het gehoor van de oude Van Tets was niet goed meer. Hij genoot met volle teugen. Dat zag ik en dat zei hij. We maakten een rondje tot we bij Huize Valckenbosch kwamen. Niet echt een mooi gebouw. En toen ging hij vertellen.

Hoe hij daar als kind had gespeeld, in de tuin van 13 hectare. In volstrekte vrijheid. Hij vertelde over het oude huis dat in de jaren 80 is afgebroken en welke kamer hij had. Waar de garage had gestaan. De tennisvelden, de moestuin, het rosarium. Hij vertelde over de oorlogsjaren toen het huis werd gevorderd door de Duitsers en wat een keurige mensen dat allemaal waren. Hoe anders was het aan het eind van de oorlog, toen de geallieerden niet alleen de boel hadden uitgewoond maar ook en vooral de wijnvoorraad geheel hadden opgedronken. Nee, cultuur hadden die lui niet gehad.

Hij vertelde over de oneindige zomerdagen waarin hij kon doen wat hij wilde en hoe daar door de oorlog een einde aan kwam. Zijn familie was na de oorlog niet meer teruggekeerd naar het huis. Het landgoed werd verkaveld en vanaf de jaren 50 kwamen er woningen rond de tuin.

Hij keek rond en zweeg. Toen keek hij me aan, ik zat gehurkt naast hem, en zei: ‘weet U, uiteindelijk verdwijnt alles. De hele wereld die was. En binnenkort ben ik zelf aan de beurt.’

Wat kon ik daar tegenin brengen? Niets. Hij had gewoon gelijk. Het contrast tussen een heel rijke, geprivilegieerde jeugd en de verwoestingen van de oorlog was natuurlijk immens geweest. Het langzaam uiteenvallen van al dat bezit moet voor de familie ook lastig zijn geweest. Ik weet het niet. Ik kan het me zo voorstellen.

Bij het verlaten van de tuin beloofde ik dat wij als vrijwilligers er alles aan zouden doen dit mooie stukje Zeist uit 1909 te behouden. En dat doen we met elkaar. Iedere week weer zijn we aan het werk. Nog steeds, zij het mondjesmaat, komen er nieuwe vrijwilligers bij. 

En hoewel ik weet dat ook dit ooit zal verdwijnen, is mijn blik niet die van de oude Van Tets. Ik zie groei en bloei, ik zie mensen met veel plezier werken in de borders, ik zie de seizoenen in deze prachttuin. Ik zie het leven voorbijkomen in een heel rustig ritme. Zelfs in de coronaperiode was er leven. Mensen wandelden op gepaste afstand, er waren boeklanceringen, op gepaste afstand en de tuin bleek steeds weer een plek te zijn waar je even uit de gewone wereld kon stappen. Dat is wat ik iedere keer weer zie. Leven en toekomst.

Maar sinds het bezoek van de oude man zie ik ook heel veel verleden. Ik zie ook wat er niet meer is. De tennisbanen, de garage voor de auto’s, het oude landhuis, het rosarium en de moestuin. Een blij jongetje dat zijn gang kan gaan in een eigen landgoed. Dat blije jongetje heeft mijn blik verrijkt met beelden uit het verleden. Ik zie nu een andere tuin. Ik zie een verleden.

Een verleden vol met mensen en de dingen die voorbijgaan.

(*) ook gepubliceerd op https://www.zeistermagazine.nl/vanoudemensendedingendievoorbijgaan