Als klein land heb je heel veel buitenland. Woorden of een variant daarop van oud minister van Buitenlandse Zaken Luns. En dat is te merken aan alles. Onze economie is afhankelijk van het buitenland, onze politiek, onze vrijetijdsbesteding, et cetera. Het belangrijkste buitenland is Europa. Een Europa dat zich opnieuw moet uitvinden en dat ook steeds, zij het schoorvoetend en met oprispingen, probeert.

Zeker nu de VS zich meer en meer afkeert van de wereld en van afspraken die zijn gemaakt is het noodzakelijk dat de EU, Europa zich heroriënteert op de eigen plek in de wereld. Om dat te kunnen moet diezelfde EU ook aan zichzelf werken.

De manier waarop nu naar de EU wordt gekeken is economisch en monetair. De EU bemoeit zich met alles is de algemene overtuiging en kost alleen maar geld. Dát is ook de boodschap die Rutte steeds overbrengt. Het kost ons geld en het mag niet teveel kosten. Dat is een wel heel platte vertaling van het belang van de EU. Van veel groter belang is de waardeoriëntatie van de EU. Wat zijn de gedeelde waarden? Waar komen we vandaan? Wat zijn de roots?

Ik denk dat een revival van de EU alleen kan slagen als er meer gehamerd wordt op de gemeenschappelijke waardeoriëntatie, op het gemeenschappelijke in de cultuur. Een West-Europese cultuur gebaseerd op  oude bronnen. Griekse, Romeinse bronnen, de Verlichting, honderden jaren strijd om vrijheid van meningsuiting, een gemeenschappelijk lot dat een Eerste en Tweede Wereldoorlog als uitkomst had, de jaren van opbouw daarna en de fragiele democratische erfenis die we eraan hebben overgehouden. Als je een toekomst wilt hebben dan bouw je die op een gemeenschappelijk verleden. Een verleden ook waarin iedereen zich herkent, waar je je bij thuis voelt. Een toekomst die ontvankelijk is voor andere culturen maar ook duidelijk en dwingend is. Die een basis heeft, de Verlichting, de vrijheid van het individu, die niet onderhandelbaar is en zeker niet inwisselbaar.

Naar mijn mening moet de EU zich opdelen in een kern-EU en associate states. De kern wordt gevormd door landen met eenzelfde culturele achtergrond. Gebaseerd op de geschiedenis zoals ik hierboven heel kort aangeef. Het gaat om de BeNeLux, Duitsland, Frankrijk, Italië, Iberië, Griekenland en ook een land als Polen, een van de oudste democratieën van Europa. De Baltische staten, die zich democratisch hebben uitgevonden na de val van de muur. Scandinavië. Kernstaten van de EU, die het zwaartepunt vormen en de dienst uitmaken. Associate states zijn alle landen die er in de loop van de tijd zijn bijgekomen en kort gezegd ooit tot het Oostblok behoorden. En kandidaatstaten zoals Turkije moeten nog wel even heel erg hun best doen om er überhaupt bij te horen.

Als de gemeenschappelijke noemer de culturele erfenis wordt en een gemeenschappelijke culturele toekomst is de discussie over geld ook een andere. Dan steun je zwakkere landen omdat zij bij je horen. Omdat je een gemeenschappelijk lot deelt. Zoals er geld gaat in Nederland naar Groningen en Zeeland omdat het Nederland is, zo gaat er dan geld naar Griekenland omdat het Europa is.

Een Unie gebaseerd op ideeën, op cultuur, op normen en waarden. Een sterke Unie ook die in de huidige tijd los van de VS kan opereren, die een duidelijk blok vormt in de verschuivende geopolitiek waarin China belangrijker wordt dan de VS. Waarin niet alles wordt vertaald naar economisch rendement, maar naar voortbestaan en voortduring van een imposante geschiedenis. Een oude wereld waarin je je thuisvoelt als je die oude wereld omarmt.

Dit beeld werd mij heel duidelijk toen ik in Athene rondliep. Een stad die enorm verschilt van het dorp waar ik woon en tegelijkertijd ook helemaal niet. De mensen zijn arm en de crisis is nog lang niet voorbij voor de gewone Griek. Hoe het ook zij, het is wel een vrije wereld waarin mannen en vrouwen gelijk opgaan (ja ja valt veel op af te dingen, weet ik), waarin het individu voorop staat, waarin gediscussieerd wordt over politiek, geloof en voetbal. Waarin je niet bang hoef te zijn dat je iets zegt wat de machthebbers niet ok vinden. En vooral, een wereld waarin je gewoon naar de stembus kunt in vrije verkiezingen en waarin je enorm dissident kan en mag zijn.

Een wereld waarin ik me herken, als verstokte oude wereldbewoner.