Wat momenteel in Den Haag gebeurt stemt me heel droevig. De meeste moeite heb ik met de VVD. Hoewel ik nooit VVD stem, heb ik het wel altijd een fatsoenlijke partij gevonden. En een belangrijke. Het liberalisme gaat ver terug in Europa en op die erfenis is veel goeds gebouwd. Te zien hoe Yesilgöz, met instemming van de gehele fractie, die erfenis te grabbel gooit opdat met aan de macht kan komen vind ik echt stuitend. Voor mij is de VVD een intens onfatsoenlijke partij geworden. Volstrekt niet meer de moeite waard. Extreem rechts aan de macht helpen maakt jou extreem rechts. De VVD als liberale partij is opgehouden te bestaan. Weg.

Ik ben liberaal

Ik geloof ten diepste dat ieder individu verantwoordelijk is voor de manier waarop hij/zij het leven vormgeeft. Wat de omstandigheden ook zijn: de manier waarop je die omstandigheden een plek en betekenis geeft in jouw leven is jouw werk. Van niemand anders. De mens is veroordeeld tot die vrijheid en kan zich nergens achter verschuilen. Niet achter een geloof, een opvoeding, een karakter, een dominante moeder, opleiding. Jij en alleen jij maakt je leven.

Dat de overheid daarin zeer terughoudend moet zijn spreekt voor mij voor zich. Iedere overheid categoriseert en is als systeem dodelijk voor de individualiteit. Wil je als mens een plek hebben binnen de systeemwereld van de overheid, dan zul je je eigenheid moeten opgeven. Er is geen ruimte voor individuen, in het beste geval behoor tot een heel kleine subcategorie. Een individu ben je nooit.

Als ik in Frankrijk in mijn dorp rondloop zie ik Liberté, Égalité, Fraternité boven de deur van het Hôtel de Ville staan. Precies die drie woorden zijn voor mij leidraad in het bestaan. Mensen worden gelijkwaardig geboren, moeten vrij zijn in hun handelen en denken en -zoals The Social Hub zegt- ‘everybody should like everybody’. Zie het als een ideaalbeeld voor een samenleving van vrije individuen die in hun vrijheid hun leven en omgeving kiezen. Negatieve vrijheid: laat me met rust en ik ben gevrijwaard van iedere dwang. Positieve vrijheid: ik kan maken van mijn leven wat in mijn vermogen ligt.

De mens is wat hij doet en moet met rust worden gelaten. De staat heeft daar niets te zoeken. Daarom ben ik liberaal.

Ik ben socialist

Vrije mensen zullen altijd hun eigen maximale nut nastreven. Voor de een is dat maximale nut uit te drukken in geld, voor de ander in macht. Omdat mensen wel gelijkwaardig geboren worden maar niet gelijk zijn zullen er ook altijd verschillen tussen mensen ontstaan. Dat is op zich niet erg. Dat er verschillen zijn maakt het leven tot een feest.

Maar het is niet alleen mooi. En hoewel ik zelf een voorbeeld ben van het tegendeel is het moeilijk van een dubbeltje een kwartje te worden. Die maatschappij waarvan de liberaal in mij zegt dat die een optelsom van individuen is, is erg weerbarstig. Geboren worden in een bepaald milieu is vrijwel zeker een determinant voor de rest van je leven. Als je wilt weten welke plek iemand gaat innemen in zijn leven, moet je kijken naar de ouders. Dat wordt het dan ook ongeveer.

Dat betekent dat er niet één maatschappij is, maar meerdere naast elkaar. De vrije mens is dus helemaal niet zo vrij, maar gegrond in zijn komaf. En waar ik vind dat men die komaf nooit kan gebruiken als reden om iets te doen, vormt diezelfde komaf de lens waarmee men de wereld bekijkt. In een arm gezin geboren zal de wereld een onvoorspelbare wereld zijn, waarin armoede altijd op de loer ligt. Je automatische piloot is sociaal gefundeerd, je blik op en uitleg van de wereld is gefundeerd in je opvoeding, je eigen cultuur, je omgeving et cetera. Je hele leven overigens. Zit je aan de onderkant van de samenleving dan leef je minder lang en je brengt meer jaren door in slechte gezondheid.

En omdat dit zo breed en gelijkvormig is, lijkt er iets te bestaan dat geheel losstaat van individueel handelen. Zie het als taal: die is er voor je geboorte, je spreekt hem en na je dood is die taal er nog steeds. De taal van en voor de een is zeker niet de taal van en voor de ander.

Het woord van Brecht geldt nog steeds („Denn die einen sind im Dunkeln Und die anderen sind im Licht. Und man siehet die im Lichte Die im Dunkeln sieht man nicht.“) en het is broodnodig aandacht te besteden aan hen in het duister. Willen we een fatsoenlijke samenleving zijn dan moeten we erkennen dat niet iedereen mee kan komen, dat niet iedereen dezelfde kansen heeft. Dan zullen we voor elkaar moeten zorgen. Omstandigheden creëren waarin mensen verder kunnen, vrij kunnen zijn van armoede en achterstelling.

Daar is een staat voor nodig. Juist dan is het systeem perfect: zonder onderscheid op individueel niveau kunnen groepen worden geholpen om verder te kunnen. De ideale staat heeft een visie op mensen waarbij men bijstuurt en faciliteert om het mogelijk te maken dat mensen meer vrijheid hebben én voelen om zich te ontwikkelen.

De mens is sociaal gegrond en moet geholpen worden om verder te kunnen komen. De staat heeft daar veel te zoeken. Daarom ben ik socialist.

Een liberale socialist

Laat je de wereld over aan liberalen dat leven mensen in onbekommerde vrijheid als zij zich dat kunnen veroorloven. Geen staatsinmenging, vrije burgers waarbij er wel eens een of meer van de kar vallen. Jammer. Je bent immers zelf verantwoordelijk voor de kar. Liberalen zijn goedgemutst met een grote blinde vlek voor hen aan de onderkant.

Laat je de wereld over aan socialisten dat zal de overheid zich met alles bemoeien. Veel regels en vooral veel normatieve opvattingen: goed en slecht zullen de bron zijn voor beleid. De onderkant zal zich kunnen verheffen maar ook onder curatele komen.

Waar liberalen bevrijden en verwaarlozen, zullen socialisten ondersteunen en afhankelijk maken.

Ik wil een samenleving waarin mensen bevrijd zijn van ketenen en beperkingen én waar we goed voor elkaar zorgen, elkaar helpen. Niet (alleen) op individueel niveau maar vanuit de staat: een verdelende rechtvaardigheid.