Het lijkt allemaal zo simpel: voor complexe problemen zijn er twee routes. De eerste is ontkennen dat er een groot probleem is. Klimaat verandert nou eenmaal altijd en het valt nu wel mee en zo erg is het niet en we bestaan zelf voor 99% uit stikstof. De tweede route is een heel simpele oplossing verzinnen voor een zeer complex probleem. Ter Apel loopt over en dus gooien we de grenzen dicht.

Interessant is dat beide routes niets veranderen aan de werkelijkheid.

Je kunt ontkennen wat je wilt, maar de grote meerderheid van mensen die ervoor hebben doorgeleerd geeft toch echt aan dat er een klimaatprobleem is. De aarde warmt op, het klimaat verandert eigenlijk overal en de mens is de oorzaak van dat alles. Ontkennen heeft dan iets kinderachtigs. De koekjestrommel is leeg en jij houdt vol dat dat altijd al zo was en trouwens je kreeg de deksel maar heel moeilijk open.

Je kunt simpele oplossingen suggereren wat je wilt, maar de werkelijkheid verandert daar niets mee. Je kunt iedere grens dicht willen gooien maar dat kan niet eens. Het kan fysiek niet, er is gewoonweg teveel grens, en het kan juridisch niet. Je moet mensen opvangen. Dit soort oplossingen vormen nooit een oplossing. Complexe problemen vergen complexe oplossingen, die tijd, geld en aandacht vragen.

De vier partijen die aan tafel zitten maken zich schuldig, onder andere, aan beide simplificaties. Nu al is te voorspellen dat geen van hun voorstellen ooit werkelijk beleid gaan worden. Zoals die schattige lieve Lientje stelde: je mag wensdenken omdat je hoopt dat je wens uitkomt. Zoals dat Brussel alle beleid gaat aanpassen aan de wensen van dit narrenschip.

De insteek van deze vier partijen is dan ook helemaal niet fatsoenlijk beleid maken. Geheel niet, zelfs.

Wat is de insteek wel?

Zoveel onzin schetsen dat het onuitvoerbaar wordt. De EU zal dwarsliggen, Nederlandse rechters zullen dwarsliggen, beoogd beleid zal door ambtenaren ter discussie worden gesteld, et cetera. Dat weet men allang. En toch gaat men ermee door. Waarom dan eigenlijk?

Heel simpel. Je kunt dat het linkse establishment de schuld geven dat zij het Nederlandse volk in de steek laten. Dat de elite er alles aan doet om te zorgen, dat door iedereen gewilde maatregelen niet door kunnen gaan. Dat D66-rechters de politiek dwarsbomen. Dat ‘zij’ in Brussel Nederland niet eerbiedigen. En cetera, enzovoort.

Er komen dan nieuwe verkiezingen en bruin wordt nog groter dan het nu al is.

Dat scenario ligt bij ieder van de vier op tafel. Nu breken leidt zeker tot zetelverlies en dus zal geen van de vier breken. Dan maar dit, dan kun je anderen de schuld geven en dan kun je ook verontwaardigd zijn. Tegengewerkt worden wil niemand en die boosheid zal het Nederlandse volk zeker herkennen. Schande. Hier heb je mijn stem.

Het zijn duistere tijden waarin we leven. Ik ben niet optimistisch.

Zo tussen mijn vierde en veertiende jaar was ik ziek. De helft van de tijd was ik thuis. Piepend, zagend, naar adem happend. Onze huisarts, dokter Ogterop op de Sweder van Zuylenweg op Zuilen, Utrecht, was een heer van stand die op zijn fiets naar je toe kwam. Op ziekenbezoek. Tien jaar lang ben ik behandeld voor iets wat ik niet had, waardoor er geen enkele vooruitgang geboekt werd. Ik bleef thuis.

Ik ging weinig naar school, ik sportte nooit, zat niet op schoolzwemmen. Iedere inspanning moest ik bekopen met een aantal dag rust.

Toen ik veertien was werd onze huisarts zelf ziek. Er kwam een vervanger, een jonge vent. Die luisterde naar mijn longen, sprak met me en zei ‘je hebt astma’. Hij verwees me naar een longarts op diezelfde Sweder van Zuylenweg, maar dan een paar huizen verderop. Ik deed een longinhoudtest en het resultaat was dat ik anderhalve liter longinhoud bleek te bezitten. Prima voor een muis maar ernstig voor een jongen van veertien. Ik kreeg een nieuw medicijn, Lomudal, en ging dat dagelijks gebruiken. Een smerig soort poedertje dat je diep moest inhaleren. Erbij kreeg ik Bricanyl-tabletjes als het heel erg was. Als ik die nam kon ik niet eens meer schrijven, zo trilde ik.

Na een half jaar was mijn longinhoud bijna zes liter.

Die tien jaar hebben mijn leven bepaald. Ik vertrouw wel op mijn hersenen, niet op mijn lichaam. Als ik een moeilijk boek pak, zeg van Heidegger, dan begin ik daaraan in de overtuiging dat me dat gaat lukken. Ik lees nog steeds twee boeken per week. Ik lees alles en vergeet niets. Als ik moet kanovaren dan zinkt de moed me in de schoenen. Ik zal zeker en vast omslaan, en dat doe ik dan dus ook. Alleen kickboksen bak ik wat van. Vind ik zelf.

Ik heb in die jaren alleen mijn verstand getraind en verder niet zoveel.

En nu?

Tja, nu ben ik een middelbare man met astma. Al mijn hele leven heb ik dat dus. Het hoort bij mijn zijn. Ik kan me geen leven zonder voorstellen. Als ik het benauwd heb ga ik oppervlakkig ademen. Ik hoor dan mijn moeder in mijn oor die zegt ‘wat piep je, gaat het wel goed?’ Dat wil ik niet meer horen dus onderdruk ik mijn gepiep. Soms, het komt altijd ’s nachts, word ik wakker van mijn eigen gepiep. Dat is heel vertrouwd en zorgelijk. Ik haat mijn piepen. Mijn lichaam laat me dan weer in de steek en mijn teleurstelling is enorm. Ik wil een lijf dat er is, dat het doet, een lijf waarin ik veilig kan wonen. En soms heb ik dat niet.

Je kunt oud worden met astma. Ook heb ik ooit, kinderlijk, gedacht dat ik geen enkele andere nare ziekte kan krijgen omdat ik al astma heb. En er zijn ziekten die veel naarder zijn dan gewoon astma.

Je kunt het doorgeven. Het gevolg is dat mijn beide zonen ook astma hebben. Een puffende familie. Maar geleerd van mijn eigen leven, heb ik direct actie ondernomen toen ze nog heel jong waren. En sindsdien gebruiken zij goede medicijnen waardoor ze er nooit last van hebben.

Dus leven met astma gaat prima. Op sommige dagen na dat je ondanks alles medicatie er toch last van hebt. Ook dat gaat weer over waarbij je hoogstens een paar dagen moe bent. Dat is het dan ook.

Soms let ik niet op en puf al twee weken met een lege puf. Gebeurt me eens in de zoveel tijd. Dat merk ik snel genoeg. Gierend naar bed en fluitend de dag door.

Astmalijders zijn vrolijke types.

In een diep verleden stuitte ik op een boekje over Freud. Ik zal een jaar of 15 zijn geweest en liep zoals altijd in Utrecht alle boekhandels af. Ook De Slegte, toen nog een geweldige winkel aan de Oudegracht. Het was een biografie meen ik en ik las het in een paar dagen van kaft to kaft. Niet dat ik alles begreep, maar wat ik wel begreep: deze man had enorme impact gehad op ons denken over de mens. Het onbewuste, het geweten, het Es, de omgang met taal, dromen: in ons denken zijn we doordesemd door Freud. Zonder dat nog te weten.

Een paar jaar later studeerde ik psychologie (en nog het een en ander) en kon me verder in zijn werk verdiepen. Ik kreeg namelijk een achtergrond en begrippenkader waarmee ik een en ander kon duiden.

Het is net als met bijvoorbeeld filosofie: je moet de filosoof begrijpen in zijn tijd als onderdeel van de geschiedenis van de filosofie. Waarom zegt A dit en dat? Waar is het een reactie op? Zo begon ik ook Freud te begrijpen.

Waar ik nog het meest van onder de indruk was, was zijn moed. In alle voorzichtigheid durfde hij dingen te poneren (bijvoorbeeld over dromen) die onwetenschappelijk waren. En toch poneerde en onderzocht hij ze. Daar is durf voor nodig. Freud had durf.

Onlangs was ik in Wenen en ik had me voorgenomen naar Berggasse 19 te gaan. Het oude woonhuis van Freud.

We vertrokken te voet uit het hotel en Sam wees de weg. Feilloos kwamen we uit in de Berggasse. Nummer 33 zag ik staan. Bij mezelf merkte ik een lichte opwinding: ik ging het huis van Freud bezoeken! Na zolang ging het gebeuren.

Bij nummer 19 gingen we naar binnen en ik keek mij ogen uit. Inmiddels ken ik zijn werk vrij goed en hoefde ik niet iedere uitgave te bekijken en over te lezen. Ik keek mijn ogen uit naar de kamers (waar vrijwel geen meubels staan. Die staan in Londen), naar het uitzicht uit de vensters, zijn uitzicht. Naar de verschillende overgangen van kamers, van huis- naar behandelkamer. En ik wist dat hij daar ook had gelopen, zo’n 90 jaar geleden nog.

Gebruiksvoorwerpen vind ik het meest interessant: zijn pen, zijn bril, het briefpapier.

Ik heb me ondergedompeld in sfeer en ruimte. Het was prachtig. Meer dan dat. Het was onvergetelijk.

Ik ben nooit terechtgekomen in de psychiatrie en ik ben ook geen praktiserend psycholoog. Voor het begrijpen van de mens, van zijn driften en verlangens, van zijn woede en liefde en ook voor het begrijpen van het onbehagen in onze cultuur blijf ik teruggrijpen op Freud. Zijn psychiatrie is een grote verlokking.

Dodenherdenking is voor mij altijd een bezoeking geweest. Ik daar eerder over geschreven. De oorzaak daarvan was het oorlogsverleden van beide ouders, waarbij dat van mijn vader de meest prominente rol vervulde.

Niet door erover te praten, maar door erover te zwijgen. En dan vooral rond deze dagen in mei.

Een zwaar zwijgen. Rondlopen, ijsberen, slapeloosheid, geprikkeldheid en ook een overlopende emotionaliteit. Alles bij elkaar maakte dat deze dagen voor mij eerst onbegrijpelijk, daarna verwonderlijk en toen ik eenmaal wist wat hij had doorstaan begrijpelijk en zwaar. Vol liefde en deemoed kijk ik nu terug op al die jaren.

Achtenveertig jaar heb ik meegemaakt hoe de oorlog mijn vader had beschadigd. En soms zei hij iets over het kamp. Dat het er veel erger was dan hij ooit zou kunnen vertellen. Dat de wreedheid ondenkbaar groot was. Dat hij moest toekijken terwijl zijn kameraad werd doodgeslagen door teveel Duitsers om er iets aan te kunnen doen.

4 Mei is voor mij een heel belangrijke dag. Een stilte, een pauze in het leven van alledag waarin ik, waarin we weer even stilstaan bij onze ouders, opa’s en oma’s, bij alle Sinti en Roma, alle homoseksuelen, alle Jehova getuigen en bij zes miljoen keer één Jood die allen zijn vermoord op een rationele, fabrieksmatige manier met maar een doel: deze ‘rassen’ en ‘ongewensten’ van de aardbodem verwijderen.

Er is nu commotie over 4 mei. Die is er al jaren en daarin heb je de rekkelijken en de preciezen. Die laatste groep wil dat 4 mei alleen gaat over de gevallenen in de Tweede Wereldoorlog in Europa. De rekkelijken vinden dat ook Indiëgangers en gevangenen moeten worden herdacht en uiteindelijk iedere Nederlander die in een oorlogssituatie het leven heeft gelaten.

Die rekkelijkheid is heden te dage nog veel te smal en precies. De vraag die er nu is of er niet ook moet worden stilgestaan bij óf 7 oktober 2023 óf Gaza óf beide. En daar houdt de rekkelijkheid dan weer wel op, want het gaat niet over Soedan, Congo, Myanmar en noem maar op.

Was Dodenherdenking een plechtig, statig, mooi en ontroerend moment in het jaar, door deze discussies en de felheid waarmee het debat wordt gevoerd is 4 mei een dag van exclusie, van uitsluiting geworden. Een dag van pijn voor hen die hun groep niet herdacht zien worden. De vierde mei is een schuldige dag geworden.

Men mag erover denken zoals men wil, want dankzij mensen zoals mijn vader zijn gedachten geheel vrij in Nederland, zelfs als je ze uitspreekt. Wat ik ten diepste voel is een afkeer van, wat ik maar noem, het podium pakken voor het eigen gelijk zonder te denken over de consequenties daarvan op een bestaand ritueel. Want een ritueel is het, de Dodenherdenking. Een heilzaam ritueel.

Het is me ontnomen.