Afgelopen week een interview gelezen in Vrij Nederland met Gloria Wekker met de titel “Witte onschuld bestaat niet”. Afgelopen weken zo’n 100 artikelen gelezen over dit onderwerp, wat in ieder geval betekent dat het trending topic is. Dat het van belang is, wat eenieder er ook van mag denken. Dat veel landgenoten er een sterke mening over hebben. Dat moeten we en mogen we niet onderschatten.

Het interview riep bij mij enorme irritatie op. Niet vanwege het onderwerp. Als er mensen zijn die gediscrimineerd worden dan moet dat worden benoemd. En je hoeft alleen maar te kijken hoe er gereageerd is op Sylvana Simons om te beseffen dat Nederland niet alleen wordt bevolkt door mensen die een goed gesprek nastreven. Of een uitwisseling van argumenten. Nope. Het feit dat zij niet blank is is al voldoende om vol op het orgel te gaan. Op een verschrikkelijke manier.

Dát is dus niet wat mij irriteerde.

Wat dan wel?

Even een stapje terug in de tijd. Ooit, in de jaren 70 van de vorige eeuw bloeide het Marxisme volop. Inclusief allerlei kleine sektarische afscheidingen, zoals de KENml waar de SP uit is voortgekomen. Het kon niet radicaal genoeg zijn. Men had wel wat dingen gemeen met elkaar.

Het Marxisme ging uit van een wetmatige ontwikkeling in de geschiedenis. Het kapitalisme zou uiteindelijk ineenstorten en er zou een nieuwe fase aanbreken. Een fase waarin de arbeider het voor het zeggen zou krijgen. Afijn, lees er over.

Waar het mij nu om gaat is het volgende. Links Nederland had wel door dat de arbeidersklasse niet echt stond te springen om een revolutie te beginnen. Ze wilden eenvoudigweg niet. En dat terwijl er objectief alle redenen voor waren, volgens diezelfde marxisten. Waarom zagen die arbeiders dat toch niet?

En daar was het konijn uit de hoge hoed: vals bewustzijn! Dat was het. Arbeiders wisten niet eens wat goed voor hen was, zij zagen hun eigen belang niet, niet hun eigen overtuigingen en belangen. Eigenlijk hadden ze geen idee over hun eigen leven en motivaties, want “vals bewustzijn”!

En nu het sprongetje naar het genoemde interview.

Dit staat er bijvoorbeeld in:

“Mijn linkse ouders verboden mij te benoemen dat iemand anders een andere kleur had dan ik. Ik wil mezelf niet vrijpleiten, maar hoe kan het dat ook ik me blijkbaar superieur voel of racistisch ben?
‘Je ouders hadden dan de attitude van de kleurenblindheid, of zoals de Amerikaanse schrijfster Toni Morrison zei: “You don’t talk with the hunchback about his hump”, – je praat niet met de gebochelde over zijn bult. Via allerlei kanalen heb jij toch de boodschap van superioriteit meegekregen en omdat we die nooit met zijn allen ter discussie stellen, blijft dat allemaal zitten.’” (vraag van journaliste Greta Riemersma, antwoord Gloria Wekker)

Dit is unverfrohren ouderwets Marxistisch redeneren. Onschuld kán niet bestaan. De witte mens die niet racistisch is bestaat niet. Ook als je denkt dat je het niet bent, ben je het toch! Je hebt gewoon last van vals bewustzijn. Je bent het maar je weet het niet. Zo.

Hiermee wordt iedere grond onder ieder gesprek onderuit gehaald. En heel eerlijk, als dit geldt voor witte mensen dan geldt het voor iedereen. Rassen bestaan niet dus genetisch kan vals bewustzijn niet specifiek bij één groep horen. Dus geldt het iedereen. Dat wordt een fijn gesprek met elkaar. Als individu kun je wel wat beweren maar als ik vind dat jij eigenlijk wat anders beweert dan is dat zo.

Met het argument van vals bewustzijn stel je jezelf op als een alles overziende psychotherapeutische God die echt ziet hoe alles ziet. Onmetelijk arrogant, dat ten eerste. Ten tweede ontneemt het de discussie, die er moet zijn, iedere kans van slagen. Ten derde stel je jezelf buiten die discussie, want tja, wat mooi, jíj hebt geen last van vals bewustzijn.

Daar zit mijn irritatie. Als we mensen niet individueel serieus nemen, ook al hebben ze een mening die mij bijvoorbeeld niet bevalt, dan is het klaar. Dan is segregatie een feit. Dan praten we niet meer met elkaar. Of er wordt weer met me gepraat als ik toegeef dat ik last heb van vals bewustzijn.

Ik ben sterk voor een gesprek over discriminatie. Over hoe we met elkaar verder moeten leven in dit prachtige land waarin zoveel mensen boos zijn over van alles en nog wat. Over de diepe overtuiging dan discriminatie niet acceptabel. Over het feit dat niet alles discriminatie is. Maar dan graag wel een gesprek waarin ik ook wordt gewaardeerd vanwege mijn meningen, mijn bewustzijn.

Een gesprek, ondanks dat ik blank ben en niet eens zo heel erg wit.