Er was een tijd dat ik iedere zaterdag op de Steynlaan kwam. Corum zat daar op een hoek en ik deed daar boodschappen. Zo had ik een heel rijtje: de bakker, de slager op de Bergweg en dan door naar Corum. Vanaf mijn huis op de Dalweg was dat altijd een lekker ritje. Thuisgekomen werd het gezin een beetje wakker en kon zo aan het verse ontbijt. Inmiddels ben ik verhuisd, is de slager weg en is Corum verhuisd naar het centrum. Wat is gebleven is de Steynlaan.
In de loop der jaren heb ik veel zien veranderen. Winkels gingen af en aan, veranderden van eigenaar of bleven wat zij al jaren zijn, zoals de kapper. Wat nooit is veranderd is het gekke karakter van de Steynlaan. Een allegaartje van winkelaanbod, het wormvormig aanhangsel van het centrum maar toch ook helemaal niet het centrum. Een onduidelijk straat waarvan je niet precies weet waarom je er zou moeten vertoeven.
Maar als ik door mijn oogharen kijk zie ik in potentie ook een soort Kanaalstraat in Zeist. Die Kanaalstraat in Utrecht, in Lombok om precies te zijn, is ook een allegaartje. Als kind kwam ik daar al met mijn ouders in augustus tijdens de feestweek. Een echte arbeidersbuurt, arm en heel Utrechts. In de loop der jaren veranderde de straat volop. En nu is het een mix van autochtoon en allochtoon, van Nederlandse geuren en geuren van rond de Middellandse Zee. Heerlijk. Je kunt er olijven kopen, nana en koshbar (munt en koriander) maar ook exotisch aardewerk. De sfeer is druk en top. Dat beeld heb ik als ik zomaar op een herfstmiddag uitkijk over een druilerige Steynlaan. Een aantal ingrediënten is er al. De dierenwinkel, de winkel met stenen, kroegen, de kapper, een aantal winkels met exotische producten, de eroshop, een wijnhandel, restaurantjes enzovoort. Ik vergeet er zo nog een en ander.
Wat ontbreekt is een ziel. En voor die ziel is beleid nodig, niets ontstaat zomaar uit het niets. Als de gemeente Zeist de Steynlaan anders bekijkt, namelijk als de plek waar de grote wereld Zeist binnenkomt, dan is er een kans van slagen. Het is niet in een jaar gedaan, veranderingen nemen tijd in beslag. Maar stel eens voor: vanaf het kruispunt loop je de Steynlaan in om al je lekkere dingen te kopen, nog even een mooie schaal voor de couscous uit te zoeken en een speeltje voor de kat te kopen. En tijdens de kerst is de laan mooi verlicht en druk. Stel je dat eens voor.
Ik zou er blij mee zijn. Wat ik inmiddels ook mis is de mooie verlichting van Stan & Co. Dat was nog eens iets om blij van te worden. Maar ja, de wereld verandert.
Wat me ooit in Nederland is overkomen: we liepen met de kinderen door Maastricht op weg naar het OLV Plein. Onderweg kochten we een ijsje voor hen en we liepen verder. Op het plein namen we plaats op een terras en wilden wat bestellen. De bediening kwam en zei dat de kinderen hun ijsje niet op het terras konden opeten. Ergens anders wel en daarna mochten we terugkomen. Dat gezellige Maastricht toch! Zo gemoedelijk en dat zachte taaltje maar feitelijk gewoon een Hollands knieperig terras waar niet aan levensvreugde wordt gedaan. Je bent een pinpas, en dat is het dan ook. We zijn niet teruggegaan natuurlijk.
In Frankrijk is dat anders en veel gezelliger, gemoedelijker. In mijn dorp in de Var koop je een pain choc’ of iets anders bij de bakker. Je wandelt doodgemoedereerd naar Bar Le Central, neemt plaats, bestelt een koffie en gaat ontbijten. Geen issue. Kan ook met een part de pizza, maakt niet uit. En het zijn niet de ludieke toeristen die dat doen, de lokale bewoners doen het ook. Het is geaccepteerd en doodnormaal.
Zou je denken: ja maar dat is Carcés met zijn paar duizend inwoners! Dat is toch anders dan de stad!
Nee dus. In de tijd dat ik (ooit) in Parijs woonde deed ik het ook en werd het geaccepteerd. Ik had weinig geld, kocht een baguette en bestelde een koffie bij Le Cluny (bestaat niet meer, zit nu een pizzaketen) en ging ontbijten. Kreeg er nog een glaasje water bij ook. Geen probleem.
Onlangs hetzelfde in Toulouse. Frankrijk is geen Holland, zoveel is duidelijk. Eten van elders is doodnormaal. Maar niet hier.
Het is oktober. En waar het normaal een nog warme week is in de Var, is het dat dit jaar niet. De temperatuur is flink gedaald, ’s nachts is het zeker fris, en het is bewolkt. Niets van de zonovergoten l’été Indien dit jaar.
In oktober zijn we nog altijd een week in Carcès om de boel op te ruimen en de luiken te sluiten voor de winter. In de winter wil mijn vrouw hier niet zijn. Deprimerend. En dus zijn we hier dit jaar opnieuw. Niet zo heel lang. Er waren eerst andere dingen te doen en steden te bezoeken.
Goed, Carcès dus.
In het najaar heerst hier een heerlijke stilte voor wie daarvan houdt. De hectiek van de zomer is verdwenen. Zelfs de dinsdagmarkt in Cotignac is heel relaxed. Je kunt gewoon parkeren op het grote parkeerterrein en niet drie kilometer verderop langs de weg. Er zijn wat toeristen, maar niet zo heel veel. In Carcès komen altijd al vrij weinig toeristen en nu is het nul. Het dorp is weer overgenomen door de lokale bewoners. En dat merk je.
Het terras van Bar Le Central is halfleeg en de eigenaar bedient op halve snelheid. Heel relaxed en super vriendelijk. Pizza eten bij Seb et Patou is ook al zo relaxed. Seb maakt grapjes, loopt zingend door de zaak en brengt zelf de pizza’s aan tafel. Zelfs Patou, mager en meestal grijs en grauw van het harde werken heeft plezier. De vrouw bij de bakker is zomaar aardiger dan anders en maakt grapjes.
Het is voorbij die mooie zomer.
De enige zorgen die er zijn zijn over het weer. Te lang al geen regen, geen echte regen. Uit de kraan komt nog steeds een heel dun straaltje water. Dat was deze zomer al zo en nu nog steeds. Afgeknepen om zuinig te zijn. Een hele dag is er niet eens water, probleempje in de waterleiding. Het zwembad is afgekoeld en als ik ga zwemmen voor het als ijstherapie. Rillend en verfrist loop ik ’s avonds laat weer naar binnen. Mijn avondzwemmen zit er weer op.
En zo gaan de dagen voort.
We bergen alle meubelen binnen op. De potplanten zetten we bij elkaar in een hoek tegen het huis. We sluiten de luiken, barricaderen die aan de binnenkant (ooit een inbraak gehad) en trekken de deur achter ons dicht. In de auto naar Marseille voor de terugvlucht.
Ik rij het erf af, mijn vrouw sluit het hek en we rijden de berg af. Het gaat regenen. Bij Aix regent het heel hard. Iedereen rijdt rustig. Als we auto hebben ingeleverd lopen we naar Terminal 1A en op dat moment breekt de zon door de wolken. Ik moet denken aan dat nummer van Reinhard May. Het zit er weer op voor dit jaar.
Zelfs op het vliegveld is het extreem rustig. We gaan weer naar Nederland.
Mijn zoon is een van de weinigen in Nederland die allergisch is voor melkeiwitten. En nee, dat is niet hetzelfde als lactose-intolerantie. Daar krijg je buikpijn van en diarree. Maar lactose is een suiker en die kan hij gewoon binnenkrijgen.
Melkeiwitten zijn er meerdere van en ook in meerdere producten. Koemelk maar ook ezelinnenmelk bevatten die eiwitten. Zij zitten in kaas, boter (nee, niet in eieren) en in heel veel producten. Nederland is koploper in het verwerken van melk en melkeiwitten in producten. Lees voor de grap eens alle etiketten van de spullen die je koopt.
Afijn, hij is er allergisch voor. Zo zelfs dat hij eraan overlijdt als er niet op tijd wordt ingegrepen. Eens per jaar zitten we op een ICU omdat er iets mis is gegaan in een restaurant.
Gisteravond gingen we samen uit eten naar een sushitent waar hij vaker is geweest. Je kunt daar heel simpel aangeven dat je allergisch bent en er wordt rekening mee gehouden.
Wij bestellen en hij at van de sushi die hij altijd bestelt: met komkommer en met tonijn.
Opeens aarzelde hij en zat hij te kijken naar de makirolletjes. Er zat iets wits op, mayonaise? Ik iemand roepen en uitgelegd. Zij liep bezorgd de keuken in en kwam verheugd terug! Het was geen mayonaise, riep zij blij, maar kaas! Kaas!
Kruisbesmetting dus. Als het misgaat is het hierdoor.
Ik uitgelegd wat de consequentie was en zij ging op zoek naar de eigenaar. Of we wilden wachten. Nee dat wilden we niet. We liepen naar buiten en daar was de eigenaar. Duizend maal excuses et cetera. Ik heb het niet echt meer gehoord en een gesprek zat er niet in.
Vanaf dat moment luister ik altijd heel goed naar mijn zoon. Rij naar huis en dan ga ik wel overgeven, zei hij. Zo gezegd, zo gedaan. Met betraande opgezwollen ogen kwam hij naast me zitten. Tweemaal cetirizine erin en wachten. Keel werd dikker, loopneus, lippen en daar bleef het bij. Hij werd niet rood of benauwd. Op tijd was alles eruit gekotst en de gevolgen waren klein. Een epipen en gang naar het ziekenhuis waren niet nodig.
’s Avonds om elf uur heb ik nog patat voor hem staan bakken met veel veilige mayo erbij.
De kern hierbij blijft dat een moment van onoplettendheid nare gevolgen kan hebben en dat als een restaurant zegt melkvrij te zijn dat dan ook zo moet zijn. Er is geen tussenweg.
Mijn beste vriend ken ik dit jaar 44 jaar. Ooit hebben we elkaar leren kennen tijdens onze studie en met vallen en opstaan zijn we waar we nu zijn. Een hechte vriendschap waarin alles goed is zoals het is. En ook als het anders is.
Afgelopen week gingen we samen een paar dagen op pad. Dat doen we twee keer per jaar en deze keer was mijn keuze gevallen op Dortmund. Dortmund? Ja, gewoon omdat ik daar nog nooit geweest was.
Toen ik eenmaal het hotel had geboekt, zonder enig recht op restitutie, ging ik op Google eens zoeken op Dortmund. Drie hits: de kerstmarkt, bier en natuurlijk voetbal. Er was een heus voetbalmuseum! En een biermuseum! En verder helemaal niks. Hoe ik ook zocht en positief bleef, er was in Dortmund helemaal niks.
Ik heb dat eerlijk opgebiecht en we gingen toch.
Donderdagmiddag reden wij Dortmund binnen en al snel bleek waarom er niets is. Na platgebombardeerd te zijn is er een soort Lijnbaan als binnenstad gecreëerd waar iedere ziel aan ontbreekt. Is Düsseldorf een mooie fijne stad, en is Münster een openluchtmuseum geworden, Dortmund is zonder enige fantasie of smaak of gevoel voor schoonheid opgebouwd. Functioneel lelijk en niet eens met woest aantrekkelijk brutalisme. Het is helemaal niets.
We zaten op een terras wat te eten en drinken en de man die ons hielp sprak slechter Duits dan ik en had de vuilste spiekerboks aan die ik ooit had gezien. De garnalen in hotsauce van Jan kwamen duidelijk uit de diepvries en mijn pizza margharita had een flinke laag gesmolten kaas. Het bier was prima.
Onze vriendschap zou het overleven.
We hebben rondgewandeld en niets gevonden van enige waarde. Wat wel zo is, als je van voetbal houdt kun je je hart ophalen. Er is zelfs Fussbalpasta tekoop. De winkels kleuren geel en zwart.
‘s Avonds hebben we bij een heel goede Italiaan gegeten op de Friedensplatz, waarbij de chef Kroaat bleek te zijn. Maar koken kan hij! Tijdens het eten hebben we geprobeerd redenen te achterhalen om naar Dortmund te gaan. Niets.
Dag twee besloten we naar een museum te gaan: Zollverein. Dat was een goede greep. Een oude mijn waar de geur nog hangt van al het harde werk.
Alles was de moeite waard en het is werkelijk prachtig. Alsof je in een van de Carceri van Piranesi rondloopt. Daarna gingen we naar Solingen om een zakmes te kopen van Zwilling. Dat wilde Jan graag.
In Solingen hadden we moeite met het vinden van het centrum, maar eenmaal gevonden, bleek dat nog treuriger dan Dortmund. Armoede en verval. Een arbeidersstad waar men niet heel veel inkomen heeft. Ik schrok ervan. Zelfs de Trödelmarkt was afbraak. Oude schoenen, oude kleren en heel veel ouds uit oude schuren. Geen vide grenier zoals in Frankrijk waar je nog wel eens iets van waarde vindt.
We reden terug, aten een ijsje bij een tankstation en waren weer in Dortmund.
En toen kwam het: Dortmund was opeens een vriendelijke fijne stad waar je lekker op een terras kon zitten en waar de mensen relaxt waren. Een kwestie van perspectief zal ik maar zeggen.
Die avond aten we bij een Japanner die een Vietnamees bleek te zijn. Topsushi en phở om je vingers bij af te likken. De sfeer was heel relaxed en aardig en de jongen in de bediening was een en al aandacht voor ons. Hij dacht dat we al 44 jaar een stel waren en dat vond hij prachtig. Had hij nog nooit meegemaakt. Nee, wij ook niet. We spoelden alles weg met een goede Riesling.
We wandelden nog wat en gingen terug naar ons hotel. De volgende ochtend na een prima, niet overdreven goed ontbijt reden we naar Kevelaer om wat kaarsjes te branden.
De conclusie was simpel: maakt niet uit waar we zijn, we hebben het altijd goed met elkaar. Het Roergebied en Dortmund zullen we nooit meer bezoeken. De volgende keer gaan we naar een leuke plek waar wat te doen en te zien is. Finsterwolde of Axel, maar nooit meer naar Dortmund.
Een zaterdagochtend eind juli. We zijn na een rit van twaalf uur aangekomen op onze bestemming. Het is rond zeven uur en we rijden de laatste kilometers tussen afslag Brignoles en ons huis. Ik draai mijn raampje open en ik ruik de Var. Een droge kruidige geur komt de auto in. De jongens op de achterbank worden een beetje wakker en mijn vrouw zet Yannick Noah op, ‘Destination Ailleurs’. Het is perfect. De vroege ochtend, het ontwaken van de natuur, de geuren, de muziek en mijn gezin dichtbij me.
Bocht door naar links, rechts, langs de Mousquetaires, rechtsaf langs de Place Respélido, rechtsaf onder de platanen door, langs Les Chineurs waar we vanavond bij Seb et Patou pizza gaan eten en dan de berg op. Berg, nou ja, flinke heuvel. 737 meter later staan we voor het hek en ik parkeer de auto. Thuis.
Na het uitladen van de koffers gaat de rest naar bed om bij te slapen. Ik niet. Na een koffie stap ik in de auto en rij terug naar het dorp. Ik parkeer langs de weg en loop het dorp in. Het is zaterdag en dus is er markt! De juffrouw met de jurkjes, de kippenboer, de man met de plantjes, alles is er te krijgen. Olijven, kazen, worst, tweedehands boeken. Ik loop de bakker binnen en word begroet: je bent er weer! Ik loop de markt over en praat met de juwelier annex burgemeester. Hij heeft nog wat mooie Lip horloges liggen. Of ik kom kijken? Zeker.
Ik groet de jonge pastoor, abbé Gempp. Vandaag heeft hij een oranje zonnebril op. Toen ik hem vroeg te lachen voor de foto zei hij ‘ik lach alleen voor God’. Ik loop de kerk in en steek een kaarsje op, wat ook schijnt te werken als je er niet in gelooft, en ga espresso drinken bij Bar Central. Daarna doe ik boodschappen in de supermarkt die inmiddels open is.
Het is voor iedereen zo herkenbaar, zoveel gewoonte en routine, zoveel vertrouwdheid op de vierkante meter. Zelfs de boodschappen die ik doe zijn als altijd hetzelfde. Inclusief de fles J&B.
Maar zo was het niet altijd. Dit, deze vertrouwdheid is ooit ergens begonnen. Het was ooit nieuw en onbekend en langzaam is het ‘gewoon’ geworden, zonder ooit gewoon te worden.
Maar wanneer is dat geweest? Waar is die liefde ooit begonnen? Laat ik maar eens proberen mijn reis naar Carcés te vertellen. Ik denk dat er voor velen wat herkenning in zal zitten.
Hoe een liefde ooit begon
Frankrijk was voor mij altijd een natuurlijke bestemming. Tijdens mijn studie heb ik een paar maanden in Parijs gewoond. Een toen ik eenmaal de smaak te pakken had, ging ik met de FTS met de trein naar Bretagne, het strand bij Bordeaux en Normandië. Altijd naar Frankrijk. En ik dacht dat ik het wel wist: Bretagne was voor mij de plek van bestemming.
Maar dat liep anders.
Op een dag kocht ik een Peugeot 405 diesel. Ik draaide er gele koplampen in en voelde me heel wat op mijn paar vierkante meter Frankrijk waar ik in rondreed. Als vanzelf stuurde de auto altijd richting zuiden, alsof hij naar huis wilde. Ik heb hem zijn zin gegeven.
Met vriendin naast me reden we in de zomer naar het zuiden. Maastricht, Luxemburg, Metz, Langres steeds verder naar door.
Voor het eerst in mijn leven zou ik ergens in de Provence terechtkomen. Het gevoel bij het eerste ‘Route du Soleil’-bordje kan ik me nog levendig herinneren. Ik voelde me een hele reiziger. Eindelijk zou ik dan Saint-Tropez zien, Cannes, Nice en al die andere plaatsen die ik uit films kende. We pakten wat tussenstops mee en na drie dagen kwamen we aan op de camping bij Saint-Maximin-La-Sainte-Baume.
We mochten een plekje uitzoeken en dat vonden we. Het was spartaans camperen. Geen stoeltjes of tafeltje maar wel een campinggas pitje, en heel erg warm.
Ik heb niet veel feitelijke herinnering aan die vakantie. Een paar dingen wel natuurlijk. Het dorpje was klein en mooi. De kerk prachtig, het beeld ervoor van de dichter Mistral, de winkeltjes. ’s Avonds in de pan zo’n combinatieblik couscous en dat ook nog lekker vinden. Maar wat me vooral bij is gebleven is de sfeer, de geur, het landschap, de bergen. De mensen. Ik was verkocht.
Verkocht aan de Var
Het sterkste beeld dat ik nog heb is een tocht naar de grot van Maria Magdalena in de berg Sainte Baume. De auto langs de weg en dan met de verkeerde schoenen en te weinig drinken klimmen. Lang klimmen in mijn geheugen. Af en toe een blik over de vlakte achter ons. Die schoonheid, het geel van het zand en de droogte, het groen van de bomen langs het pad, de geur van de rozemarijn, de wilde tijm, de wilde venkel, al die geuren zijn binnengekomen en nooit meer vertrokken.
Iedere rit die we maakten maakte dat ik meer van de Provence ging houden. ’s Morgens de tent openritsen en die geweldige geur opsnuiven!
Ik leerde ook de mensen kennen. De man in de campingwinkel bleek niet zozeer stug te zijn maar gereserveerd. Hij sprak alleen Frans en pas als je Frans terugsprak ontdooide hij. Een ruige kop van veel buiten in de zon zijn. Een vet accent en trots op camping en dorp.
Ik ging houden van het leven in het dorp. Formica tafeltjes met plastic tuistoelen eromheen. Niks opsmuk, gewoon een plek om te zitten. Ook geen chic diner maar lokale gerechten met de lekkerste tomaten ooit. Veel olie en knoflook. Veel lokale wijn. En ook de lokale bevolking die relaxt rondliep en te vinden was op het terras. Ik wilde niet meer weg. Van het plan om naar de kust te rijden is toen niet veel terecht gekomen. Het dorp en de omgeving waren genoeg.
Dertig jaar later
We hebben inmiddels alles bezocht in de Provence. Van Nice als heerlijke stad tot het dorpje Villecroze met dat geweldige parkje met troglodytes. Van een bedje aan zee in Sainte-Maxime tot aan de surfsfeer van het Lac Sainte-Croix. Er is zo onmetelijk veel te zien en te beleven in de Var dat je tot ver na de dood ermee bezig kunt zijn. Dat is ook mijn streven overigens.
Er is veel veranderd in die dertig jaar. Ik heb Brignoles zien afglijden tot de uitgewoonde stad die het nu is. Ik heb in het dorp winkeliers failliet zien gaan en op wonderbaarlijke wijze weer zien herrijzen met een heel ander aanbod. De groenteboer verdwijnt en een jaar later zit opeens Marie in zijn winkel met het beste fruit van de wereld. Twee van de vier bakkers zijn verdwenen en de supermarkt is ongeveer vier keer zo groot als twintig jaar geleden. Dingen hebben met elkaar te maken.
Wat is gebleven is de kern van de Var. De droge stoffige natuur in de zomer, de regens in mei en de geweldige l’été Indien in oktober. De natuur, de geuren en de kleuren, het gezoem van de insecten, het getsjirp van de krekels, de grote struiken met wilde kruiden, de rode aarde tussen de wijnranken, dat alles is niet veranderd. En iedere keer dat ik ’s morgens vroeg, stijf en vermoeid na die lange rit uit mijn auto stap ben ik weer thuis. De Var is onderdeel geworden van wie ik ben en wil zijn. Al heel lang en ooit begonnen op een camping, voor een tentje met in mijn handen een mini-pizza uit de winkel en een fles goedkope lokale wijn.
Wie wil dat nou niet?
(*) ook gepubliceerd in Côte & Provence, nazomer 2023
Toch bijna al een jaar hier niet geweest. Carcès. En hoe is dat dan?
In twee dagen hier naartoe gereden. Tussenstop in Dijon waar we met zijn drieën lekker hebben gewandeld en gegeten. (Dat eten was trouwens bij een oude ‘bouchon’ waar het eten nog was naar de receptuur van de grootmoeder. Dat klinkt heel lieflijk, maar de smaak en textuur leken alsof het al sinds het verscheiden van oma had staan sudderen).
Na veel files hier op maandag aangekomen. Alles zag er als vanouds uit. Het weer, het huis, het zwembad, het grindpad. Alles. Ok, een en ander mag intussen wel een lik verf krijgen en de tegels buiten zijn weer heel erg donker geworden, maar alles was en is ok.
Met de zoon naar de supermarkt en ook daar was alles hetzelfde. Een paar jaar geleden is die flink verbouwd en weer groter geworden. Alles kun je er krijgen en de kwaliteit is als altijd top.
Op dinsdag naar het dorp. Het rondje bakker, Bar Central en de kerk voor een kaarsje. De espresso was 10 cent duurder, €1,40, maar smaakte nog steeds hetzelfde. De mevrouw had wat wilder haar, dat was het dan ook. Alles, echt alles hetzelfde.
Het dagelijkse kaarsje
Ik vind dat constante een weldaad. Dat je een jaar weg bent geweest en alles nog hetzelfde is. Mijn leven is in het afgelopen jaar sterk veranderd. Er is veel gebeurd en ik heb ermee om moeten gaan. De wereld als geheel is nogal veranderd. Politiek, sociaal, klimaat; noem een onderwerp en er zijn (grote) verandering geweest.
Dan kom je hier en alles is hetzelfde. Dat is heel geruststellend, dat op microniveau een dorp blijkbaar heel erg langzaam veranderd. Want die verandering is er natuurlijk maar in een heel laag tempo. Als je inzoomt op mensen is dat ook zo. Zonder grote externe invloeden verandert het leven nauwelijks. Stapje voor stapje in het tempo van een schildpad.
Het dorp is daarmee een soort stiltegebied in een turbulente wereld. Zelfs God is hier niet verdwenen. De enige verandering is dat het al jaren warmer aan het worden is. Hoewel het vandaag weer lekker koel is.
Alles is dus zoals het was.
Alles? Nee, bij de bakker hielp een nieuw meisje me. Ik werd niet eens herkend. Dat was even aanpassen.
Last week, I had the privilege of being a jury member at a hackathon. Around 80 professionals gathered near Barcelona to ideate, design, and pitch a new service concept within three days. The event was hosted by Eurapco, that I recently joined.
We arrived on Wednesday at a beautiful park with excellent infrastructure. Design thinking was on the agenda for that Wednesday. The goal was to establish a common ground for all participants. Adam Royalty, nomen est omen, delivered an outstanding session, combining theory with practical examples. It was impressive to see so many people come together quickly and delve deep into the subject matter. The atmosphere was also great.
The central venue was a church. The image of the Lord was hanging upside down on the door, interestingly enough.
The following day, Thursday, the ten teams were fully focused on creating a new concept. It had to revolve around health, well-being, environment, or sustainability. That was the only restriction. Oh, and it had to be presentable, preferably with some form of a pretotype.
In between, there were various workshops attended by a delegation from each team. There were no distractions for the entire team; they had to work.
The jury was scheduled to judge all the pitches the next day, Friday morning. The winning team would receive a glittering prize, a trophy!
On Thursday evening, some teams worked until eleven o’clock and then headed to the bar for karaoke. At least the Dutch participants, mainly Nienke, one of the top performers, and myself, took part. It was necessary after working so hard.
And then it was Friday.
I always have an early breakfast, and around seven o’clock, I saw teams already working! Everyone was quite tense. The final session, the pitch event, started at half past eight. As I entered the church, I could smell the hard work. It was beautiful.
The pitch event
The atmosphere was lively and excited.
The first team took the stage and had a total of fifteen minutes. They presented and answered questions. Being the first is always challenging: there is no point of comparison yet, everyone is still getting into it, and there you are, on the stage. The pitch was decent, but there were too many loose ends. Too many, indeed. That was also the feedback from the jury. There was a lot of energy and fun, but the business side could have been more solid. I mentioned that I wouldn’t invest my money in it at this moment.
Applause!
Team two. Ah, this one had more substance. The concept was well-developed, including the revenue model. It was about an app that allowed customers to do something while helping the climate. The app was beautifully designed in Figma, with all the necessary features. The user, an SME, could easily indicate what had already been done and how much more needed to be done. A kind of score meter. When the jury asked about the how, what, who, why, and the ultimate goal, the answer was that AI would be employed.
Team three. Another impressive presentation, leading up to the value added to the customer and upselling. When asked how they would earn money and ensure customer satisfaction and loyalty, the answer was through AI.
Team four. The same story with the same outcome: AI would eventually be the answer to all outstanding issues.
AI as God
We could have waited for all the pitches, but I requested the microphone. I stated that in bygone times, when things were going wrong and people were searching for important answers, they called upon God. The panacea for all your problems. Life became fuzzy, the outcome uncertain, and mostly threatening, and people sought assistance from Heaven.
That God is now called AI. Here at this event, AI was invoked to address all uncertainties and imperfections. And that is remarkable because essentially you’re admitting that you have no idea and are just making things up. Not having an idea is not a problem at all. Just acknowledge it. Say that you don’t know yet, that you don’t have the solution. That you still need to work on it, and so on. But at least don’t claim that AI will take care of it all.
That was my message. Afterward, the remaining teams in their pitches all came back to AI as the answer to all your questions, except for the winning team.
The pitchers were not alone in this regard. In politics, for example, AI is quickly referenced when it comes to cost savings in healthcare. It goes on and on. The real problem is that people express themselves so imprecisely, making it seem like they are making meaningful statements when they are not. AI is so ambiguous that it says nothing. What are you going to do with it, why are you doing it, how does it work, and what results can you achieve with it? And importantly, can you actually build and realise it?
The winners
We left it at that. Each team presented their pitch, and each time, as the jury, we were impressed by the creativity of the teams and the quality of the pitches. It’s amazing that this is possible in just one and a half days. We also realized that if you give professionals a day and a half, they can get it done. The same goes if you give them three weeks.
The winners had designed a super simple app, including a pretotype: a box with a few buttons on it. You could immediately grasp the idea. Beautiful wireframes in Figma, and AI was not necessary because it involved peer-to-peer communication. A service without God, so to speak.
I look back on three amazing days. The atmosphere, the creativity, the fun, the concentration—everything was perfect. It was well-organized down to the smallest detail, with highly motivated professionals. I’m looking forward to the next hackathon.
What I also look forward to is delving deeper into AI. We need to look beyond the hype and not get lost in apocalyptic images or unrealistic Savior-like statements of jubilation. We have been doing fine without AI for millennia, and the world and humanity don’t suddenly become different or better.
A cryptogram to end with
Remove the woman from the G’d of the Hebrews, and you get AI (6 letters).
Afgelopen week mocht ik jurylid zijn bij een hackathon. Zo’n 80 professionals waren in de buurt van Barcelona bij elkaar gekomen om in drie dagen een nieuw serviceconcept te bedenken, te ontwerpen en te pitchen. Alles gehost door Eurapco, waar ik sinds kort een rol mag spelen.
Op woensdag kwamen we aan. Een mooi park met een goede infrastructuur. Die woensdag stond een college design thinking op het programma. Zorgen dat er een common ground was voor iedere deelnemer. Adam Royalty, nomen est omen, verzorgde dat op een topmanier: veel praktijk gemengd met theorie. Het was mooi te zien hoe zoveel mensen zo snel bij elkaar gebracht waren en direct de diepte in gingen. Goede sfeer ook.
De centrale lokatie was een kerk. De Lieve Heer hing ondersteboven aan de deur, dat dan weer wel.
De dag erna, donderdag, waren de tien teams heel geconcentreerd aan het werk om een nieuw concept te bedenken. Het moest gaan over gezondheid, wellbeing, milieu of sustainability. Dat was de enige beperking. Oh, en het moest presentabel zijn. Als het kon met iets van een pretotype.
Tussendoor waren er allerlei workshops waarbij per team een delegatie aanwezig mocht zijn. Geen afleiding voor het hele team dus. Gewerkt moest er worden.
De jury zou de volgende dag, vrijdagochtend, een oordeel vellen over alle pitches. Het winnende team kreeg een heuse beker!
Donderdagavond werkten sommige teams tot elf uur door om daarna in de bar los te gaan op karaoke. Ten minste: de Nederlanders in het gezelschap en dan ook nog eens voornamelijk Nienke, een van de toppers, en ik. Dat was nodig na zoveel hard werken.
En toen was het vrijdag.
Ik ontbijt altijd vroeg en nu zag ik rond zeven uur al teams aan het werk! Men was goed gespannen. Om half negen begon de eindsessie, het pitchevent. Ik liep de kerk in en kon het harde werken ruiken. Mooi.
Het pitchevent
De sfeer was opgewekt en opgewonden.
Het eerste team betrad het podium en kreeg in totaal vijftien minuten. Presenteren en vragen beantwoorden. Eerste zijn is altijd moeilijk: er is nog geen vergelijk, iedereen moet er nog inkomen en jij staat daar op het podium. Was een aardige pitch maar er waren nog teveel losse eindjes. Veel te veel. Dat was ook het commentaar vanuit de jury. Veel energie en lol, aan de zakelijke kant had het wat gedegener gemogen. Ik zei dat ik er mijn geld niet in zou steken op dit moment.
Applaus!
Team twee. Ah, hier zat al meer body in. Concept was goed uitgewerkt tot aan het verdienmodel. Het ging om een app waarmee de klant iets kon en waarmee het klimaat werd geholpen. Een mooi vormgegeven app in Figma. Alles erop en eraan. De gebruiker, een SME, kon laagdrempelig aangeven wat er al gedaan werd en hoeveel er nog moest gebeuren. Een soort scoremeter. Op de vraag vanuit de jury naar het hoe, wat, wie, waarom en tot welk doel kwam het antwoord dat daar AI zou worden ingezet.
Team drie. Weer een mooie presentatie en weer tot aan het moment van waarde toevoegen aan de klant en upselling. Op de vraag waarmee men dan ging verdienen en hoe de klant tevreden zou zijn en zou blijven, was het antwoord dat men dat met AI ging oplossen.
Team vier. Hetzelfde verhaal met eenzelfde uitkomst: AI zou uiteindelijk het antwoord zijn op alle openstaande einden.
AI als God
We hadden alle pitches kunnen afwachten maar ik vroeg de microfoon. Ik zei dat in vervlogen tijden de mens als het tegenzat en op zoek was naar belangrijke antwoorden, God aanriep. De panacee voor al uw problemen. Het leven werd fuzzy, de uitkomst onzeker en vooral bedreigend en men vroeg bijstand vanuit de Hemel.
Die God heet nu AI. Hier op dit event riep met AI aan bij alle onduidelijkheden en onvolkomenheden. En dat is opmerkelijk omdat je eigenlijk roept dat je nog geen idee hebt en dus maar wat roept. Dat je nog geen idee hebt is helemaal niet erg. Zie maar eens in drie korte dagen tot een werkend concept te komen. Dat is een hels karwei. Maar benoem dat gewoon. Zeg dat je nog niet weet, dat je de dienst nog niet hebt. Dat je daar nog aan moet werken et cetera. Zeg in ieder geval niet dat AI dat allemaal gaat regelen.
Dat was mijn boodschap. Daarna kwamen de overige teams in hun pitch gewoon terug op AI als antwoord op al uw vragen. Behalve het winnende team.
De pitchers stonden niet alleen overigens. In de politiek wordt al snel verwezen naar AI als het gaat om bijvoorbeeld besparingen in de zorg. Het gaat maar door. Het echte probleem is dat mensen zich zo onnauwkeurig uitdrukken waardoor het lijkt alsof je een zinvolle uitspraak doet terwijl dat niet zo is. AI is zo onduidelijk dat je niets zegt. Wat ga je ermee doen, waarom doe je dat, hoe werkt dat dan en wat komt eruit waarmee je verder kunt. En belangrijk: kun je dat ook echt bouwen en realiseren?
De winnaars
We hebben het er toen bij gelaten. Ieder team deed een pitch en iedere keer waren we als jury onder de indruk van de creativiteit van de teams en de kwaliteit van de pitches. Dat dit in netto anderhalve dag mogelijk is. We kwamen ook tot het inzicht dat als je professionals anderhalve dag de tijd geeft, het af is. Als je de drie weken geeft idem.
De winnaars hadden een app ontworpen die supersimpel was inclusief een pretotype: een doos met daarop een aantal buttons. Je zag direct wat het idee was. Mooie wireframes in Figma en AI was niet nodig omdat het peer-to-peer communicatie betrof. Een dienst zonder God dus.
Ik kijk terug op drie geweldige dagen. De sfeer, de creativiteit, de lol, de concentratie, alles klopte. Goed georganiseerd tot in de puntjes en zeer gemotiveerde professionals. Ik kijk uit naar de volgende hackathon.
Waar ik ook naar uitkijk is dat we ons meer gaan verdiepen in AI. Dat we voorbij de hype kijken en ons niet verliezen in of apocalyptische beelden of hieperdepiep hoera onrealistische Heilanduitspraken. We doen het al millennia zonder AI en de wereld en mens worden niet opeens anders of beter.
Als laatste een cryptogram
Haal de vrouw uit de G’d der Hebreeën en je krijgt AI (6 letters).
Wat een mooi weekeinde was het weer vorige week. Veel buiten, en op Tweede Pinksterdag mijn jaarlijkse ritje naar het Broederplein. Dit jaar met mijn jongste zoon (18). Op naar de boekenmarkt. In de zon de Slotlaan af langs de paar winkels die open zijn. Blij met de terrassen die er zijn en waar nu al mensen genieten van een drankje. Zeist heeft best wat leven in zich. Door langs het Walkartpark, voorzichtig de weg over en dan naar links. Het Broederplein. Badend in de zon.
Sinds we in Zeist wonen, 1998, kom ik hier. Waar boeken zijn, ben ik. Overal waar ik kom zal ik op zoek gaan naar een boekhandel, een boekenmarkt, een plek waar ik in ieder geval boeken kan zien, ruiken en voelen. Zo heb ik al heel wat mogen zien. Van Dussmann in Berlijn, waar hele kasten gevuld zijn met het werk van een filosoof (Kant bijvoorbeeld), tot aan de boekhandel van Havanna, waar de schamele verzameling plat op een aantal tafels lag uitgestald om het toch iets te laten lijken. En niet te vergeten de beste boekhandel die ik ken, Kramer & Van Doorn.
Een boek is een wonderlijk voorwerp wat er niet altijd is geweest. Sinds de vijftiende eeuw kunnen we over boeken beschikken. Het is echt een ding, een voorwerp. Je houdt het vast, je ruikt eraan, je opent het en je voelt het papier. Soms glad, meestal met een korreltje erin. Je ziet een bladspiegel, je krijgt een gevoel voor het ritme van de tekst en je leest de openingszin. “Ik was achttien toen er gebeld werd”, bijvoorbeeld. Of “De portier was blind”. Zinnen die je nooit meer vergeet en die je het verhaal inzuigen.
En vanaf dat moment ben je in een andere wereld. Een wereld van de verbeelding of verduidelijking. Van poëzie tot filosofie en wiskunde. ’s Avonds in bed een mooi kookboek lezen en denken over lekker eten met vrienden of terugdenken aan dat ene restaurant in Gerona.
Maar ook zonder zo’n ankerpunt is lezen fantastisch. Over nieuwe dingen bijvoorbeeld. Een nieuwe filosoof, een land, een gerecht, de getallentheorie van Erdös, noem maar op.
Een boek is de deur naar een wereld achter onze zichtbare wereld. Volstrekt anders dan bijvoorbeeld een film of -tegenwoordig- een reel. Daarbij moet je het verhaal volgen en kun je je fantasie thuislaten.
Ik word dus ook altijd aangetrokken tot boeken. Ook als ik bij mensen op bezoek ben kijk ik altijd of er überhaupt boeken zijn en, zo ja, welke dan. Er zijn mensen die onderscheid maken tussen leesboeken en andere boeken. Iets dat ik nooit heb begrepen. En als mensen zeggen dat ze een e-reader hebben, antwoord ik altijd dat zij dus van tekst houden maar niet van boeken. Hoe tactiel is die ervaring dan?
Ik heb, kortom, nogal wat meningen met betrekking tot boeken. Beetje pedant wel.
Terug naar Tweede Pinksterdag.
Wat een deceptie. Stom, want ik had het kunnen zien aankomen. Heel weinig kraampjes met boeken, wel veel kraampjes met kunst en huisvlijt. Ik kan me nog herinneren dat het plein vol stond met kraampjes aan beide kanten van het pad. Dat het een drukte van belang was. Mannen van zekere leeftijd met een linnen tasje aan de schouder die kraam na kraam leegkochten. Altijd iets van je gading. Ooit ben ik nog Martin Ros tegen het lijf gelopen. Ik kende hem vaag uit Amsterdam en groette hem. Geen tijd, haastig door voordat een ander dat ene boek voor zijn neus wegkaapte. Die sfeer.
Het is voorbij.
Wat rest zijn wat rustig wandelende mensen die hier en daar even stilstaan. Het viel me op hoe druk het was bij de strips. Guust, Rik Ringers, Storm, Suske en Wiske. Mannen die erin stonden te zoeken naar die ene uitgave die nog ontbreekt. Ik heb ‘Rik Ringers en het Raadsel van Porquerolles’ gekocht. Nostalgie en heimwee naar dat mooie eiland. En ook nog twee boeken over Picasso.
Voor de grap heb ik een foto gemaakt van mijn zoon die een boek openslaat. Tegen de man van de kraam zei ik dat ik die in onze gezinsapp zou plaatsen als wonderbaarlijk moment. Hij leest namelijk nooit een boek. Hij leest Youtube en Google.
Hij zal niet de enige zijn. Er worden nog steeds boeken verkocht, dat weet ik. Het boek als hebbeding, als curiositeit, als aanvulling op de verzameling, als goedmaker voor die ene keer dat je dat ene boek hebt laten liggen en nu terugvindt op de markt, dat boek houdt op te bestaan vrees ik. En als er al tweedehands wordt gekocht, dan via Marktplaats of Catawiki.
Het is zoals het is. Het Broederplein heet op een dag ‘De Kunstmarkt’ met in een hoekje nog plek voor een of twee boekhandelaren.
In die hoek kun je me dan vinden. En ik denk dat ik er weer iets vind waar ik nou net naar op zoek was.
Dick Koopman 