En opeens is iemand dood. Een mens, iemand die je heel goed kende, waar je van hield en dat al 28 jaar. Het was een aangekondigde dood. Dementie, langzame aftakeling en toen kwam de versnelling. Lichamelijke klachten. Sneller toch dan verwacht waren er in de vroege ochtend in de slaap, vijf versnelde ademstoten en dat was het. Een mens werd lichaam, meer niet.

De aanblik van de dode was een vertrouwde. Al vaker dode mensen gezien en eigenlijk altijd gelijkend. De wasachtige kleur en de diepe verstilling op het gelaat. Alsof iemand in grote vaart een huis had verlaten en het kopje thee stond nog onaangeroerd op tafel. Die verstilling. De aanwezigheid van een groot Niets.

De dode was voor ons dood. Hij was niet dood. Ik zal ook nooit dood zijn.

Alles wat de mens mens maakt was verdwenen. Op slag. Slechts herkenning van het lichaam, maakte dat er nog iets van voortzetting van een gezamenlijk leven was. Maar het was slechts een lichaam waar ik naar keek.

Dat is vandaag twee weken geleden. De wereld nam het over. Er kwam een mevrouw die met draaiboek in de hand alles regelde. Alles werd geregeld. Een liefdevol afscheid, mooie liefdevolle woorden en uiteindelijk de crematie. De laatste aanraking van de kist in de ruimte bij de oven.

Toen werd het stil.

In die stilte is het mijn omgang met de dood die me bezighoudt. Een wereld zonder hem, waarin ik nu leef. De berusting dat het een gezegend einde was. Geen gruwelijke strijd, geen gevecht tegen het onvermijdelijke, zoals bij mijn ouders het geval was.

De wetenschap dat je zelf nooit zult genieten van de rust die de dood ook is, na bijvoorbeeld een lang ziek zijn.

Er is geen geest zonder lichaam. De mens is lichaam. Als het lichaam sterft, sterft de mens.

Wat rest, zijn wij: de achterblijvers.

Nog een week of vier en dan kennen we de uitslag van de verkiezingen. Er zal in Nederland weer een rechtse meerderheid komen en als er al een wat liberalere of linksige toets zal zijn, dan is dat om een meerderheid te vormen. Meer niet. Nederland is ten diepste een conservatief land. Als rechts samen met extreemrechts kunnen, dan gebeurt dat.

En toch. Niet alleen in Nederland is rechts groeiende. Op een paar landen na zien we dat overal in Europa, en zelfs in de wereld. Zelfs in Japan is een rechtse partij in opkomst.

Als iets zich overal voordoet, dan kan de oorzaak niet lokaal en specifiek zijn. Waardoor komt het dan wel?

Ik heb een vermoeden. Een vermoeden dat ik verder zal uitwerken maar hier alvast benoem.

Mijn vermoeden is dit: we leven in een wereld waar alles nú gebeurt, nú te volgen is, waarin we continu succesvolle mensen voorbij zien komen, we leven kortom in een grote etalage waarin in hoog tempo alles verandert. Daardoor zijn twee menselijke zaken verdwenen: de tijd nemen voor dingen en genoegen nemen met middelmaat of tegenslag.

Partijen die nú een oplossing bieden voor complexe zaken en beloven dat jíj door die oplossing als winnaar uit de bus komt, en die vervolgens de schuld leggen bij een heel ander deel van de samenleving (buitenlanders, de elite) die partijen zullen winnen. Overal. Partijen die uitleggen dat oplossingen tijd in beslag nemen (“tijd? Heb ik niet, ik wil nú mijn zin.”) en uitleggen dat de opbrengsten complex in kaart te brengen zijn en niet precies te duiden (“Huh, dus je komt niet voor mij op. Ik héb dus morgen geen huis?”), en ook nog uitleggen dat iedereen onderdeel is van probleem en oplossing (“Wat? Het is niet mijn schuld! Het zijn die buitenlanders!”), die partijen delven het onderspit. Nuance is heel ouderwets.

Waar extreemrechts aan de macht komt, doet zij dat met grote woorden, grote gebaren, simpele oplossingen en de belofte van vooruitgang voor het eigen volk. Er is altijd een vijand aan te wijzen die tegenwerkt en moet worden bestreden. Volgens de laatste intellectuele inzichten van BBB is dat de Raad van State en de rechtspraak. Weer een volksvijand gecreëerd.

Men is de nuance zat, men is het wachten zat, men is de feiten zat, men is het fatsoen zat.

(Extreem)rechts gaat winnen.